మరొక పద్యం, చిన్నదే!
ఎప్పటిదో తెలీదు[1]అఫ్సర్ వలస అన్న సంకలనం నుంచి – కురిసీకురవని అనే కవిత
ఎక్కడిదో తెలీదు
తడపటం ఒక్కటే తెలుసు వానకి.
లోపలంతా రాత్రంతా
అలా
కురుస్తూనే వున్నా ఏక ధారగా.
ఆ మధ్యాన్నపు వాన ఇలాగే
కురిసీకురవని నీ లాగే
గాయకుడు మిగిల్చి వెళ్ళిన
నిశ్శబ్దంలా వాన
సుదీర్ఘమౌనానికి నిరసనలా వాన
ఇవాళింక తెరిపి లేదు.
వాన ఏ రకమైన వెనకటి జ్ఞాపకాలని గుర్తుకి తెచ్చినా, కవితలో ఆఖరి చరణం మరొక కొత్త జ్ఞాపకాన్నీ నెమరుకి తెస్తుంది. అది మంచి కవితకి ఉండవలసిన లక్షణాల్లో ఒకటి. ఈ పైకవితలు రెండూ, రాజశేఖరుడు చెప్పిన నారికేళ (కొబ్బరి) పాకపు కవితలు.
ఐతే, అసలు ఏ పాకంలోకీ ఇరకని పాకం, అస్పష్ట పాకం అనుకుంటా!
“… నిద్రలేని సగం అర్థ ఒకటిన్నర రాత్రిలో[2]వేగుంట మోహన ప్రసాద్ చితి-చింత అనే సంకలనం నుంచి – నిరాకారుడు అనే కవిత
చీకటి కాటుక కానుగ చెట్టు ఆకుల జుట్టులోని
ఈనెల నరాల్లో కన్నీళ్ళు, చలిగాలీ, నేను
రైలు దిగి రహస్సూ యాశ్వమెక్కి వచ్చాం;
ఎర్ర ద్రాక్షపళ్ళూ తెల్లన్నం పుచ్చుకొని…”
శబ్దపాకం తిరకాసుగా ఉన్నట్టున్నది! ఈ వచనపద్యాన్ని మామూలు వచనంలోకి మార్చుకొని చదివితే, మొదటి రెండు లైనులూ ఇలా ఉంటాయి. అర్థ రాత్రి ఒంటిగంటన్నరకి, సగం నిద్రలో లేచాడు కాబోలు. కాటుక చీకటి. మాటలు తల్లకిందులు. కానుగు చెట్ల ఆకుల జుట్టు అంటే ఏమిటి? ఆకుల ఈనెల నరాల్లో కన్నీళ్ళు, చలిగాలితో కలిసి, సగం నిద్రలో రైలు దిగి రహస్యం అనే గుర్రం ఎక్కి వచ్చారట! ఏమిటి పట్టుకోవచ్చారు? ఎర్రద్రాక్ష పళ్ళు, తెల్ల అన్నం! ఈ కవిత ఎన్నిసార్లు చదివినా దీనిలోని తాత్త్విక నిగూఢార్థం నాకు ఇప్పటికీ బోధపడలేదు! ఇదేదో నాలాంటి సాధారణ పాఠకుడికోసం రాసింది కాదని వదిలేశాను! ఎప్పుడో, ఎవరింట్లోనో, లైఫ్ బాయ్ సబ్బుతో కడిగిన గ్లాసులో చవకరకం జిన్ అండ్ టానిక్ తాగిన రుచి. ఇది నా కొచ్చిన జ్ఞాపకం!
వాదనకి ఒక ప్రశ్న రావచ్చు. నేనొక కవిత చదివిన తరువాత నాకు తిరిగి ఏ విధమైన జ్ఞాపకాలూ రావటల్లేదు. అంత మాత్రం చేత ఆ కవితని నేను అనుభవించి ఆనందించలేనా? అని అడగవచ్చు. నిజం చెప్పాలంటే, ఆ కవితని మీరు సహృదయతతో అనుభవించలేరు. అయితే, ఇక్కడ పెర్ఫ్యూముల విషయం గుర్తుకి తీసుకొని రావాలి. కొత్తగా, మొట్టమొదటిసారిగా పెర్ఫ్యూముల దుకాణంలోకి వెళ్ళినప్పుడు, ఏ విధమైన “అనుభవం” కలిగింది? అని ప్రశ్నించుకోవాలి. ఆ పరిమళానుభవం అభ్యాసంతో వచ్చినది అవుతుంది. ఆ అనుభవం జ్ఞాపకపరిధిలోకి పోతుంది. అదే విధంగా ఈ కవిత ఏ విధమైన కొత్త అనుభూతులని కలిగిస్తూన్నది? లేదా ఏ విధమైన పాత జ్ఞాపకాలని వెలికి తెస్తూన్నది? ఇంతకీ ఇది మరి మంచి కవితా కాదా? అని మనం ప్రశ్నించుకోవాలి.
మరొక ఉదాహరణ: ఆకు రాలు కాలంలో ఎండుటాకుల కుప్పలు మెల్లగా మండేటప్పుడు వచ్చే వాసన మొట్టమొదటిసారిగా అనుభవించిన గుర్తు. ఇక్కడా అభ్యాసమే! కొన్ని పరిమళాలు మనసుకి హత్తుకొని పోతాయి. కొన్ని మరుగున పడిపోతాయి. సహజం. మనసుకి హత్తుకొపోయిన పరిమళాలు (రుచులు) మనం తేలికగా జ్ఞప్తి లోకి తెచ్చుకుంటాం. We relive them. We experience them again! సరిగ్గా, కవిత్వం ఆస్వాదించడం కూడా అంతే! పోతే, కొన్ని కవితలు చదివిన తరువాత ఏవిధమైన కొత్త అనుభూతి కలగకపోవచ్చు. కొత్తదనం ఉండవచ్చు. వినడానికి బాగుండవచ్చు. కానీ కవితగా ఏ విధమైన రుచినీ గుర్తుకి తీసుకొరాక పోవచ్చు. ఉదాహరణకి: “కాకికేమి తెలుసు సైకోఎనాలి సిస్” అని చదవగానే అందంగా వినిపించినా ఇందులో ఏమీ పసలేదని సాధారణ పాఠకుడు గమనించగలడు. సూపర్ మార్కెట్లో కొన్న టొమేటో తంతు. గుండ్రంగా, పెద్దగా అందంగా ఉంటుంది. అంతే!
The conceits of the poets of other lands
I’d bring them not,
Nor the compliments that have served
Their turn so long,
Nor rhyme, nor the classics, nor perfume
of foreign court or indoor library;
But an odor I’d bring
As from forests of pine from Maine,
or breath of Illinois prairie,
With open airs of Virginia
or Georgia or Tennessee,
or from Texas uplands, or Florida glades….
– Walt Whitman వ్రాసిన Leaves of Grass నుంచి…
కావ్యాలంకార సంగ్రహం (సన్నిధానం సూర్యనారాయణ శాస్త్రి గారి వ్యాఖ్యానం), కావ్యమీమాంసా (రాజశేఖరుడు), ధ్వన్యాలోకం (ఆనందవర్థనుడు), శ్రీ కృష్ణ కర్ణామృతం (బిళ్వమంగళ లీలాశుకుడు) – ఈ పుస్తకాలు సంప్రదించాను. దగ్గిర దగ్గిర ఒక నలభై యాభై ఆథునిక కవితా సంకలనాలు జాగ్రత్తగా చదవడానికి ప్రయత్నించాను.
పరిమళాలు, జ్ఞాపకాల పరంగా, ముఖ్యంగా Recovered Memories పై నా అవగాహనకి ఈ క్రింది మూడుపుస్తకాలూ చాలా బలాన్ని చేకూర్చాయి.
- Wines: Their Sensory Evaluation, By Maynard Amerine & Edward Roessler, 1976.
- What the Nose Knows, By Avery Gilbert, 2008.
- Perfumes : The Guide, By Luca Turin & Tania Sanchez, 2008