హాడొందు హాడువె నీ కేళు మగువే అపారకీర్తి గళిసి మెరెవ భవ్య నాడిదు బింకద సింగారి

పిబిఎస్ పాడిన శోకరసపూరితమైన పాటలలో కొన్ని: నాంది చిత్రములోని హాడొందు హాడువె నీ కేళు మగువే, ‘బెళ్ళిమోడ’ లోని ఒడెయితు ఒలవిన కన్నడి, ‘ఉయ్యాలె’ లోని నగుత హాడలే అళుత హాడలే.

కన్నడిగులు తమ భాషను, దేశాన్ని తలచుకొంటూ పాడుకునే పాటలెన్నో పిబిఎస్ పాడాడు. అందులో కొన్ని – విజయనగరద వీరపుత్ర చిత్రం లోని అపారకీర్తి గళిసి మెరెవ భవ్య నాడిదు, గంధదగుడి చిత్రం లోని నావాడువ నుడియే కన్నడ నుడి, మన మెచ్చిద హుడుగి చిత్రములో రాష్ట్రకవి కువెంపు వ్రాసిన భారత జననియ తనుజాతె జయహే కర్ణాటకమాతె, ‘తాయి కరుళు’ లోని బా తాయి భారతియె భావ భాగీరథియె ఇత్యాదులు.

పిబిఎస్ పాడిన సోలో ప్రణయగీతాలు లెక్కకు లేనన్ని ఉన్నాయి, అందులో కొన్ని – కన్యారత్న చిత్రము లోని బింకద సింగారి, సీత లోని బరెద నీను నిన్న హెసరు నన్న బాళ పుటదలి, నాగరహావు లోని బారే బారే చందద చెలువిన తారే, బెళ్ళిమోడ యందలి ఇదే నన్న ఉత్తర ఇదే నన్న ఉత్తర, గెజ్జెపూజె లోని పంచమవేద ప్రేమద నాద, ఇత్యాదులు.

కన్నడములో పిబిఎస్ పాడిన యుగళగీతాలు చాలా అందమైనవి. సుశీలతో బెళ్ళిమోడ చిత్రములో పాడిన బెళ్ళిమోడవ అంచినింద, శరపంజర చిత్రములో సుశీలతో దరా బేంద్రే వ్రాసిన ఉత్తరధ్రువదిం దక్షిణధ్రువకు, సుశీలతో పునర్జన్మ చిత్రములో గోధూళి హారువ హొత్తు, జానకితో కన్యారత్న చిత్రములో సువ్వి సువ్వి సువ్వాలె, మిస్ లీలావతి చిత్రములో జానకితో బయకె బళ్ళి చిగురి నగుతిదె, అరిశినకుంకుమ చిత్రములో జానకితో నాను నీను జొతె యిరలు, సుమిత్రతో సతీ సుకన్యలో మధుర మధుర వీ మంజుళ గాన మచ్చుకు కొన్ని.

సువ్వి సువ్వి సువ్వాలె బయకె బళ్ళి చిగురి నగుతిదె పురందరదాస కృతి – తూగిరె రంగన దీన నా బందిరువె బాగిలలి నిందిరువె

ఇవికాక భక్తి చిత్రాలలో పాటలకు కూడా పిబిఎస్ తన గాత్రాన్ని అందించాడు. అనురాధ చిత్రములో జానకితో పురందర దాస కృతి గుమ్మన కరెయదిరె, అదే చిత్రములో మరొక పురందర దాస కృతి తూగిరె రంగన, శ్రీపురందరదాసరు చిత్రములో ఎన్నో పాటలు, భక్త కనకదాస చిత్రములో బాగిలను తెరెదు సేవెయను కొడు హరియే, మంత్రాలయ మహాత్మె చిత్రములో ఇందు ఎనగె గోవింద అనే పాట, సంధ్యారాగ చిత్రము లోని దీన నా బందిరువె బాగిలలి నిందిరువె, సంత తుకారాం చిత్రములో జయతు జయ విఠలా అనే పాట, అటువంటి కొన్ని పాటలు.

పిబిఎస్ పాడిన కొన్ని కన్నడ సినిమాలు చాల ప్రసిద్ధమైనవి, క్రొత్త ప్రమాణాలను సాధించినవి కూడా. నాంది రాష్ట్రపతి రజతపతకము నందుకొన్న మొట్టమొదట కన్నడ చిత్రము. ఒక మూగ, చెవిటి పిల్ల కథ అది. 1964లో అటువంటి సినిమా తీయడం మనదేశంలో గొప్ప విషయమే. బెళ్ళిమోడ (వెండి మబ్బు) కన్నడ చిత్రసీమలో సుమారు 30 చిత్రాలకుపైన దర్శకత్వం నిర్వహించిన పుట్టణ్ణ కణగాల్ మొదటి సినిమా. (పుట్టణ్ణచే ప్రభావితుడైన మరొక ప్రఖ్యాత దర్శకుడు కె. బాలచందర్.) దాని కథ గొప్ప నవలా రచయిత త్రివేణి వ్రాసినది. త్రివేణి నవలలు 1960లలో తెలుగులోకి కూడా అనువాదించబడ్డాయి. ఈ సినిమాలో నాయిక కల్పనకు మినుగుతారె అనే బిరుదు ఈ సినిమాలో నటించిన తరువాత వచ్చినదే.

రవివర్మన కుంచద కలే

గెజ్జెపూజె అనే చిత్రం ప్రఖ్యాత స్త్రీవాద రచయిత ఎం. కె. ఇందిర వ్రాసిన కథపైన ఆధారపడినది. ఇది ఒకప్పుడు అమలులో వున్న వేశ్యావ్యవస్థను చిత్రీకరించింది. ‘శరపంజర’ కూడా త్రివేణి వ్రాసిన కళాఖండమే. ఇందులో బిడ్డ పుట్టిన తరువాత కొందరు ఆడవాళ్ళలో కలిగే మతిభ్రమ చిత్రీకరించబడింది. సంధ్యారాగ సుప్రసిద్ధ నవలాకారుడు అనకృ వ్రాసిన నవల ఆధారంగా తీయబడిన సినిమా. ఇందులో పిబిఎస్ బాలమురళీకృష్ణ, భీమసేన్ జోషీలతో సమానంగా పాడి ప్రశంసలందుకున్నాడు. సాక్షాత్కార అనే చిత్రములో పృథ్విరాజ్ కపూర్ కూడ నటించాడు. ఇలా ఎన్నో పురస్కారాలను అందుకొన్న చిత్రాలలో పాడిన శ్రీనివాస్ పేరు అప్పటి రేడియోలో, పత్రికలలో మారుమ్రోగింది. అరశిన కుంకుమ అనే చిత్రంలో దరా బేంద్రే రచించిన ఇళిదు బా తాయీ ఇళిదు బా అనే లోకప్రియ గీతాన్ని తనే స్వయంగా తెరపై కూడా పాడాడు. ఈ పాట సినిమాలో ఒక కళాశాల సాంస్కృతికోత్సవ సందర్భంలో వస్తుంది. సొసె తంద సౌభాగ్య అనే చిత్రానికి రవివర్మన కుంచద కలే (తెలుగులో కూడా బాగా పేరు తెచ్చుకున్న రవివర్మకే అందనీ ఒకే ఒక అందానివో అనే పాట) అనే పాటను జానకితో తన తల్లి చనిపోయిన రెండు రోజులకే పాడవలసి వచ్చినది. ఆర్ నాగేంద్రరావు కుమారుడు చిత్రగీత రచయిత ఆర్.ఎన్ జయగోపాల్ అభ్యర్థనపై తన మానసిక శోకాన్ని ఒక మూల పెట్టి పెట్టుబడిదారులకు కలిగే లక్షల నష్టాన్ని ఈ ఉదారచర్యతో ఆపాడు.

శ్రీనివాస్ గెజ్జెపూజెలో పాడిన పంచమవేద అనే పాట చాలా చక్కటి పాట. ఒక వేశ్య ఎదురింటిలో నాయకుడు ఉంటాడు. ఆ వేశ్య కూతురు, తను ఒకే కళాశాలలో చదువుకొంటారు. క్రమేణా వారిద్దరి మధ్య స్నేహం పెరుగుతుంది. వేశ్య కూతురికి ఆ వృత్తిలో బలైపోకుండా అందరిలా పెళ్ళి చేసుకొని ఒక క్రొత్త జీవితం గడపాలని కోరుకుంటుంది. ఆమె తల్లి తన మొట్ట మొదటి ప్రేమికుడిని తలచుకొంటూ తరచుగా పాడే పంచమవేద అనే పాటను కూతురు కూడ నేర్చుకొని నాయకుని చెల్లెలు పెళ్ళి విందులో పాడుతుంది. తరువాత నాయకుడు కూడ పాడతాడు. సన్నివేశము మైసూరు లలితమహల్లో ఈ పాట చిత్రీకరించారు. భీంపలాస్ రాగంలో విజయభాస్కర్ స్వరపరచిన పాట ఇది.

పంచమ వేద ప్రేమద నాద

పంచమ వేద ప్రేమద నాద ప్రణయద సరిగమ భావానంద
హృదయ సంగమ అనురాగ బంధ రాగరాగిణీ యోగానుబంధ

జీవజీవద స్వరసంచార అమృతచేతన రసధార
రాధామాధవ వేణువిహార గీతెయె ప్రీతియ జీవనసార

ప్రేమగానదె పరవశ వీ ధరె మానసలోకద గంగెయ ధారె
దివ్యదిగంతద భాగ్య తారె భవ్య రసికతె బాళి గాసరె

ఇది కన్నడమైనా అర్థం చేసుకోవడం కష్టం కాదు; అన్నీ సంస్కృత పదాలే, అజంతాలకు ము-కారం చేరిస్తే అవి తెలుగు పదాలు అవుతాయి. ఈ పాటలో తన గొంతుతో ప్రణయ నాదాన్ని వేదఘోషలా పలికించాడు శ్రీనివాస్. దీనిని విన్న తరువాత ఒక అపురూపమైన అనుభూతితో మనసు ఉయ్యాలలూగుతుందంటే అది అతిశయోక్తి కాదు.

మావన మగళు (మేనమామ కూతురు) అనే చిత్రములో చలపతి రావు దర్శకత్వంలో పిబిఎస్, జానకి పాడిన యుగళగీతపు రచయిత రాష్ట్రకవి కువెంపు (కె. వి. పుట్టప్ప). ఆ పాట నానె వీణె నీనె తంతి. గీతం, గాత్రం, సంగీతం వీణానాదబిందువులుగా మోహన రాగంలో ఒక రస సింధువుగా పల్లవించే ఈ పాట కవితకు తగిన ఆకృతి ఇచ్చిందనడంలో సందేహం లేలేదు.

తరువాతి పాట గుమ్మన కరెయదిరె అనే పాట. పసి పిల్లలను బూచివాడు అని మనము భయపెట్టే విధముగా యశోద కృష్ణుడిని గుమ్మని గురించి బెదిరిస్తుంది. గుమ్మడేడే గుమ్మడేడే అనే పాట తెలుగులో కూడ ఉన్నది. ఇది జానకితో పాడిన ఒక యుగళ గీతం. రాజన్-నాగేంద్ర దర్శకత్వములోని అనురాధ చిత్రం లోని పాట యిది. ఇందులో మొదట జానకి పాడగా, చివర పిబిఎస్ పాడుతాడు. ఇది పురందరదాసకృతి. (ఈ పాట తెలుగు అనువాదం.)

బాగిలను తెగెదు సేవెయను

రాజకుమార్ తాను శరీరము, పిబిఎస్ తన శారీరము అని ఎందుకన్నాడో అనే విషయము భక్త కనకదాస చిత్రములో అబ్రాహ్మణుడైన కనకదాసును భటులు బంధించినప్పుడు, అతను తలుపులను తెరవమని శ్రీకృష్ణుని ప్రార్థించే ఘట్టములో పాడిన బాగిలను తెగెదు సేవెయను కొడొ హరియే అనే కనకదాస కృతి వింటే మనకు అర్థమవుతుంది. భక్తి, దైన్యము, ఆతురత, సంభ్రమము, వేదన ఇవన్నీ ధ్వనించేటట్లు పాడడం బహుశా ఒక్క పిబిఎస్‌కి మాత్రమే సాధ్యమేమో?