ఉదాహరణకి, బర్మన్గారు కూర్చి, కిషోర్ కుమార్ పాడిన దుఖీ మన్ మేరే అనే గీతంలో ‘దర్ద్ హమారా’ అని ప్రారంభమయే రెండు మూడు పంక్తులదాకా అమరిన ట్యూను, నేనంతకు మునుపు కొన్ని సంవత్సరాల క్రితమే విని వున్న ఒకానొక గీతంలోని కొంత భాగంలో యథాతథంగా తాదాత్మ్యం పొంది వుండడం నాకెంతో ఆశ్చర్యం కలిగించింది. నేను ఘంటాపధంగా (సగం లాయరుని లెండి. అంటే లా కోర్సు సగం చదివి వదిలేశాను.) చెప్పగలను. బర్మన్గారు నేను విన్న పాత ట్యూను విని వుండడాని కెంతమాత్రం అవకాశం లేదు. ఇలా అవ్యాజంగా ఒకరు చేసిన ట్యూన్స్తో అక్కడక్కడ కలిసిపోవడం సంభవిస్తూ వుంటుంది. అలాటప్పుడు గూడా మనం ఆ ఒకరు మరొకరి పాటను కాపీ కొట్టేశారని అనుకుంటాం. ఆ అనుకోవడం ఒకప్పుడు న్యాయం. మరొక్కప్పుడు అన్యాయం అవుతూ వుంటుంది. కనుక ఒక వ్యక్తి మనఃపూర్వకంగానే మరొకరి మాటని గాని, పాటను గాని కాపీ కొట్టారని రుజువుగా మనకి తెలిసే పర్యంతం, ఆ వ్యక్తి కాపీ కొట్టారని అనడం దురంతం అని నా సొంత అభిప్రాయం. మీ రేకీభవిస్తే నాకు సంతోషం. అనగా నా ఉద్దేశ్యం కాపీ కొట్టడం జరగదని కాదు. చాలా అరుదని అంటాను. అంతే. ఎందుకంటే ప్రతికూల పరిస్థితుల ప్రాబల్యానికి లొంగవలసి వస్తే తప్ప ఏ కళాకారుడూ తానింకొక కళాకారుని కళాసృష్టిని కాపీ కొట్టినట్లనిపించుకోవడాని కిష్టపడడు. సరియైన అవకాశాలు దొరికినప్పుడల్లా తన వ్యక్తిత్వాన్ని నిరూపించుకోవడానికే ప్రయత్నిస్తూ వుంటాడు. తన శక్త్యానుసారం విజయం సాధించ గలుగుతాడు.
కొంతమంది మిత్రుల అభిప్రాయం కాపీ సంగీతం కూడా కాఫీ లాగే రుచికరం, భోగ్యం అని. ఇంతకీ కాపీ కొట్టడమనేది వ్యక్తుల మనస్తత్వాన్ని బట్టి, పరిస్థితుల ననుసరించి జరుగుతూ వుంటుంది. వడకట్టి కాఫీ డికాక్షన్ తయారుచేయడంలో కూడా నేర్పు అవసరం. దారి తప్పి చాలాదూరం వచ్చినట్టున్నాను. క్షమించండి. ఏక్సిడెంటు అయ్యేలోపుగా మళ్ళీ దారిలో కొస్తాలెండి.
మరపురాని పాటలు
మల్లీశ్వరి లోని ‘మనసున మల్లెల మాలలూగెనే’ అనే వెన్నెల వెదజల్లే గేయాన్ని మరవగలమా? ‘ఆకాశవీధిలో’ని అందం, ‘ఔనా నిజమేనా’ లోని విరహం, ‘కోతీబావకు పెళ్ళంటా’ లోని కొంటెతనం, ‘ఉరకలు వేయాలి గిత్తలు పరుగులు తీయాలి’ లోని ఉల్లాసం, ఉద్రేకం, ఉత్సాహం, ‘ఎందుకే నీకింత తొందర’లోని మందగమనం, గాంభీర్యం, మనందర్నీ ఆకర్షించి, ఏడిపించి, కితకితలు పెట్టి నవ్వించి, కవ్వించి, ఎంతగా మురిపించాయో, మైమరిపించాయో, మరీ మరీ వినాలనిపించాయో మనందరికీ తెలుసు. మిస్సమ్మ లోని ‘బాలనురా మదనా,’ ‘బృందావనమది అందరిదీ,’ ‘ఏమిటో ఈ మాయ,’ ‘రావోయి చందమామ,’ వగైరా అన్ని పాటలు బ్రహ్మాండమైన హిట్స్ అయ్యాయి. మన మనసును రంజింప చేశాయి. విప్రనారాయణ లోని ‘చూడుమదే చెలియా,’ ‘ఎందుకోయీ తోటమాలీ,’ బహుళ జనాదరణ పొందాయి.
‘ఆహుతి’లో గీతికలు అవొకతరహా. ‘ప్రణయమేపోయేనా బలియై,’ ‘ఊగిసలాడేనయా పడవా,’ పాటలు మననే ఊపేశాయి. భక్త జయదేవలో ‘రాధా మనో రమణా’ మొదలైన పాటలూ, అష్టపదులూ మనని భక్తి పారవశ్యంలో ముంచెత్తాయి. ‘చెంచులక్ష్మి, భీష్మ’ల సంగీతం శాస్త్రీయంగా ఆహ్లాదం కలిగించింది.
భలే రాముడు, భలే అమ్మాయిలు, చిత్రాలు ‘నరసూ’ వారివి. కనుకనే కాబోలు వాటిలోని గీతాలు నరసూ కాఫీలా కమ్మకమ్మగా కుదిరాయి. ఇద్దరు మిత్రులు, చదువుకున్న అమ్మాయిలు, కులగోత్రాలు వగైరా సాంఘిక చిత్రాలు కనుక పాశ్చాత్య బాణీలు కూడా కొన్ని మనకు వినిపించాయి, ఉర్రూతలూగించాయి. వీరివద్ద నేను పాడిన పాటలు నాకూ నచ్చాయ్. మీకూ నచ్చాయి — భయమేలా ఓ మనసా, బంగరు బొమ్మా, అనురాగములొలికే ఈ రేయి, రావేరావే బాలా, చక్కనిచుక్కా సరసకు రావే, ఓహో చక్కని చిన్నది, ఎక్కడ దాచావోయి సిపాయీ, లాటరీలోనా లక్షలు లక్షలు, మనసులోని కోరిక, వగైరా పాటలూ, భీష్మలో కృష్ణుడికీ, చెంచులక్ష్మిలో నారదుడికి పాడిన పద్యాలూ అవీ నాకు మంచి పేరు తెచ్చి యిచ్చాయి. ఇలా ఒక్కొక్క పాట గురించీ రాసుకుపోతుంటే రామాయణమంత పురాణ గ్రంధమూ రాసేయొచ్చు. కాని చోటే చాలదు.
జోకేశ్వరరావు
ఇక రా.రావుగారి ఓరల్ మరియు ప్రాక్టికల్ జోకులూ, ఛలోక్తులూ, సూక్తులూ కొన్ని ఉదహరిస్తాను. వీరి సంగీతమూ, దాని ప్రాశస్త్యమూ అందరికీ తెలుసు. కాని వీరు చేసే వింతలూ, విశేషాలూ, తమాషాలూ కొందరికే తెలిసుంటాయి. అందరికీ తెలిసుండవు. అందుకే వ్రాస్తున్నాను.
కొద్దిరోజుల క్రితం చెన్నపురి నక్షత్ర ప్రదర్శనశాల అనగా స్టార్ థియేటరులో బిమల్రాయ్ ‘బందినీ’ చూసేందుకని నేను నా మిత్రుడొకరితో వెళ్ళాను. అక్కడ హైద్రాబాదు నుండి వచ్చిన మిత్రునితో కలిసి అదే పిక్చర్ చూడడానికి వచ్చిన శ్రీ రాజేశ్వర రావుగారు కనిపించారు. పిక్చరు ఆరంభించడానికి ఇంకా ఇరవై నిముషాలవుతుందని తెలుసుకుని, నేను మన ప్రస్తుత వ్యాస నాయకునితో “అలా రత్నా కేఫ్దాకా వెళ్ళి నాలుగు ఇడ్డెన్లు సేవించి వద్దామా సార్? ఆ హోటల్ ఇడ్డెన్లకి స్పెషల్” అన్నాను. దానికాయన మొదట “తిరిగి రావడం ఆలస్యమైపోతే బర్మన్గారి టైటిల్ మ్యూజిక్ మిస్ అయిపోతామేమో మాస్టారూ,” అని తరవాత “మిస్ అవంలెండి మనమంతా మిస్టర్లమేగా పదండి” అని జోకారు. మొత్తానికి ఏమైనా సరేనని అందరం హోటలు కేసి దారితీశాం కాలినడకనే. అన్నట్టూ, మరిచాను. మాతో ప్రఖ్యాత హిందీ గేయ రచయితా, కవీ అయిన శ్రీ సరస్వతీకుమార్ దీపక్ కూడా వున్నారు. వారితో మన సాలూరువారు టూటీ ఫూటీ హిందీలో తమాషాగా ముచ్చటిస్తూనే వున్నారు దారి పొడుగునా. మెల్లిగా హోటలు చేరాం. కడుపునిండా మస్తుగా మజాగా యిడ్డెన్లు కొట్టేశాం. త్రేన్చుకుంటూ తిరిగి థియేటరుకి బయలుదేరాం. కాని ఆయన అన్నట్టుగానే పిక్చరు మొదలై అప్పటికే అయిదారు నిమిషాలయింది. టైటిల్ మ్యూజిక్ మిస్సయ్యారు మా మిస్టర్లంతా. “నా వల్లనే ఈ ఆలస్యం అయింది సార్” అన్ రారాగారితో బాధతోనే బిక్కమొగం పెట్టి, గుటకలు మింగుతూ నసిగాను. “సారీ సార”న్నాను. “పోనీయండి సార్. దానికి నష్టపరిహారంగా White Tablets (తెల్లమాత్రలు అంటే ఇడ్లీలు) కమ్మగా భోంచేశాంగా,” అని లోలోపల టైటిల్ మ్యూజిక్ మిస్సయ్యామన్న బాధ బాధిస్తున్నా, నేను కూడా బాధపడడం దేనికని నన్నూరడించడం కోసమనే నవ్వు తెచ్చుకుని నవ్వారు. ఇది వారి సున్నితమైన హృదయానికి తార్కాణం.
ఒకరోజు మేం రిహర్సల్సు చేస్తుండగా వీరికి, వీరి అన్నగారైన శ్రీ హనుమంత రావుగారికీ ఒక చిత్ర విచిత్రమైన సంభాషణ జరిగింది. మాటల సందర్భంలో రా.రా. నౌషాద్ని, నౌషాద్ సంగీతాన్ని తెగ పొగడసాగారు. వీరి అన్నగారు “ఏమిటోయ్! నువ్వు చాలా గొప్పవాడివని మన ప్రొడ్యూసర్లు నిన్ను గౌరవించి పిలిపిస్తే నువ్వేమిటి, యింకా ఎవరెవరో నౌషాదు గురించీ, వాళ్ళ గురించీ లంకించుకున్నావు” అని సాగదీశారు. తన తమ్ముణ్ణి అక్కడివాళ్ళెక్కడ అపార్ధం చేసుకుంటారోనన్న భయంలో. దానికి రా.రా. గారేమన్నారో తెలుసా? “నౌషాదుగారు గొప్పవాళ్ళన్నాం గాని, మనం కావన్నామా? ఎవరి గొప్పవారిదే. ఒకరి గొప్పతనాన్ని చెప్పుకున్నందువల్ల తప్పూ లేదు, మనం తగ్గీపోమూ,” అన్నారు. ( ఈ “మనం” అనేది వారు తరచూ ‘నేను’ అనే మాటకి బదులు వాడుతూ వుండే వూతపదం. అంతేగాని అది అహంకార సూచకమని మన మనుకోరాదు). ఇదీ వారి సామర్ధ్యం. ఎవరేమాట అన్నా, వెంటనే దానికి టంకంపొడిలా అతుక్కునేలాగ జవాబిస్తారు. ఇలాటి వాళ్ళనే హిందీలో ‘హాజిర్ జవాబ్ ఆద్మీ’ అంటారు.
మౌఖికంగానే కాక, వీరు క్రియాత్మక హాస్య ప్రదర్శనా ప్రియులూ (Practical Joker), దక్షులూ కూడా. ఒకనాడు వీరి పాటొకటి రిహర్సల్సు చేస్తున్నాం. రిహర్సలు ముగియగానే బాతాఖానీ (ఖూనీ కాదు) లోకి దిగాం. టౌనులో మినర్వా థియేటరులో అప్పుడు పసందైన ఇంగ్లీష్ ఫిలిం ఆల్ఫ్రెడ్ హిచ్కాక్ ‘సైకో’ ఆడుతూ వుంది. అందరం దానికి వెడదామని నిశ్చయించుకున్నాం. రా.రా. గారి కారు ఆరోజున సర్వీసింగుకనో, మైనర్ ఎడ్జస్ట్మెంట్సుకనో వెళ్ళింది. అది తెలిసి నేను వారితో, “ఏం సార్! అయిదు గంటల కల్లా రెడీగా వుండండి. దారిలో మిమ్మల్ని పికప్ చేసుకోవడానికొస్తాను. కలిసి బీచ్ దారిని చల్లగాలిలో పాట పాడుకుంటూ పయనిద్దాం,” అన్నాను. వెంటనే, “ఎందుకు సార్ వృధా శ్రమ, మీరూ, మా అసిస్టెంట్సూ థియేటరు కెళ్ళిపోండి. నేను చిన్న పనొకటి చూసుకుని తిన్నగా ఆటోరిక్షాలో అక్కడికే వచ్చి కలుసుకుంటాను. ఆరు గంటలకల్లా,” అన్నారాయన. “సరే. సార్” అన్నానేను. ఆయన మనసులో ఏదైనా ఫలానా విధాన చేయాలనుకున్నారంటే దాన్ని వ్యతిరేకించి ఎవరెన్ని చెప్పినా ఒక పట్టాన వినరు. విన్నట్టు కనిపిస్తారే తప్ప తననుకున్నట్టే చేస్తారు. అందుకనే నేను మళ్ళీ ఆడగలేదు. అడిగి ప్రయోజనం లేదు.
సరిగా మా (స్వరాలనుకోకండి… ఊ) అనుకున్న సమయానికే నేనూ, వారి సహాయకులూ మినర్వా వద్ద చేరాం. ఆరు గంటలయింది కాని రావుగారి జాడ దొరకలేదు. ఆరూ అయిదూ, పది, పదిహేనూ, ఇరవై… ఇరవై ఐదు అయింది. ఆట ఆరంభమయేది ఆరున్నరకి. ఇంకా అయిదు నిమిషాలే వుందిక. మాకు గాభరా పుట్టింది. కొంపదీసి మా మాటే మరచిపోయి మరోచోటి కెక్కడికైనా దయచేశారేమో అని హడిలిపోయాం. ఇంతలో ఆరున్నరైంది. పిక్చర్ ప్రారంభమైపోయింది. మాలో ఆరాటం పోరాటం సాగించసాగింది. అయినా, అసలాయన వస్తేగాని ఆట చూడకూడదని నిశ్చయించుకున్నాం. అలాగే నిలుచున్నాం. నిముషమొక యుగంగా, మందంగా, బరువుగా గడిచింది. మర్నాడే ఈ పిక్చర్ మారిపోతుంది. రెండో ఆటకైనా వెడదామా అంటే మాకు మర్నాడుదయానే రికార్డింగు ఫిక్సయింది. అదీగాక అడ్వాన్సు బుకింగు ఫుల్లయిపోయిందప్పటికే. అప్పటికే రెండు రోజులకి లోయర్ క్లాసులకి, పెద్దాపురం చేంతాడంత పొడుగాటి క్యూ నిలబడి వుంది. ఆఖరి రోజున అంతమంది జనం పోగయారా ఫిలిం చూసేందుకు. ఈ ఆటకే మాకు నాలుగు టిక్కట్లు దొరికేసరికి తల ప్రాణం తోకకి వచ్చేసింది. ఎవరో కేన్సిల్ చేయబట్టి అవైనా దొరికాయి అదృష్టవశాత్తు. అందుకని మా ఆందోళన మరీ అధికమైంది. ఆరున్నరల్లా మెల్లిగా ఏడున్నరైంది. మా కళ్ళనిండా కన్నీరైంది. కానీ ఇంగ్లీష్ పిక్చర్ కనక ఇంటర్వెల్ తర్వాతే ఒరిజినల్ పిక్చరు స్టార్టవుతుందని తెలిసింది. ఇంటర్వెల్ వరకూ, ఆస్ప్రో అడ్వర్టయిజ్మెంట్లూ అవీ తలనొప్పి పుట్టించి, ఆడియన్స్ పని పట్టించి, ఆస్ప్రోకి పని కల్పించి దాని డిమాండు బాగా పెంచేస్తాయి అని మేమెరుగుదుము. అసలాట (ఒరిజినల్ పిక్చర్) ఆరంభించేలోగా వారు వచ్చినా చాలునని ఒళ్ళంతా కళ్ళు చేసుకుని ఎదురుచూస్తూ నిలుచునే వున్నాం. ఎంతకీ రాకపోయేసరికి నిరాశ పూరిత హృదయారవిందులమై, కళ్ళుండి కూడా పిక్చర్ చూడలేని అంధులమై, ఇంటిదారి పట్టడానికే నడుం కట్టాం. ఇష్టం లేకుండానే నా చెయ్యి కారు స్విచ్ ఆన్ చేసి, స్టార్ట్ చేసింది.
ఇంతలో ‘ఆటో’ శబ్దం వినిపించేసరికి ఎగిరిపోయిన మా ప్రాణాలు తిరిగి వచ్చాయి. ఆటోలోంచి అర్జంటుగా దిగుతూ “సారీ సార్. మీరు నాకోసం ఇంకా కాచుకుని వుంటారేమోనని నేనింత ఆలస్యమైనా వచ్చేశాను. లేకపోతే అస్సలు రాలేకపోయేవాణ్ణి. అంతపని జరిగింది,” అన్నారు మా సస్పెన్సును క్లెయిమాక్సుకు తెస్తూ. “ఏం జరిగింది సార్” అని నేనూ, “ఎన్న అయిడిచ్చి సార్” అని అరవ సోదరులూ ఒకేసారి ఆరుద్రాగా, సారీ ఆదుర్దాగా, ఏకగ్రీవంగా శ్రుతి కలిపి అడిగేశాం. “ముందు పిక్చర్ చూద్దాం పదండి సార్” అని సినిమా అయిన పిదప ఇల్లు చేరేదారిలో తన ఆలస్యానికి గల కారణ వివరణం చేయసాగారు. “ఏం చేయమంటారు సారూ! ఎంతకీ ‘ఆటో’ దొరకలేదు. ఆటో కోసం టాక్సీ వేసుకుని ఊరంతా తిరిగి తిరిగి, వెతికి వెతికి చివరికి మిమ్మల్ని కలుసుకున్న పది పదిహేను నిముషాల క్రితం ఈ ఆటోని పట్టుకున్నాం. అందుచేతనే అప్పటికైనా రాగలిగాం,” అన్నారు.
“పోనీ టాక్సీలోనే వచ్చేయకపోయారా?” అన్నాం. “మీకు మాటిచ్చాం గదా సార్ ‘ఆటో’లో వస్తామని. మాట నిలబెట్టుకున్నాం,” అన్నారు విజయగర్వంతో. మాకు ఏడుపూ, నవ్వూ కలిసి వచ్చాయి. అదీ వారి వరస.