చూడటానికి అమాయకంగా కనిపించే ఈ పదం ఎంతో లోతైన భావాన్ని, ఒకే మనసులోని రెండు విభిన్నమైన పార్శ్వాల్ని చూపిస్తున్నది అని మనం అనుకోడానికి కారణం ఉంది. ఆధ్యాత్మికత, శృంగారము – రెండూ కూడా ఒకే మనసులో జన్మించినవి. భగవంతుడు పూర్తిగా నిండి ఉన్న ఆ మనసు లోనే ఐహిక ప్రపంచానికి చెందిన జిజ్ఞాస కూడా చోటు చేసుకున్నది. ఆధ్యాత్మిక పదాలలో, ఈ జిజ్ఞాసను వదిలించుకొని ఆ చోటు కూడా భగవంతుడితో నింపుకుందామనే కోరిక కనిపిస్తుంది. కానీ శృంగార కీర్తనలలో భగవంతుడు మనసులో భాగం మాత్రమే కాడు. తన అస్తిత్వంలో మమేకమైపోయి తనతో ఆటలాడుతున్న చమత్కారి. ఈ రెండు దృక్పథాలు ఒకే కవిలో ఉన్నాయి. అవి ఆ కవిని అప్పుడప్పుడు చెరొక వైపు నుంచీ సాధిస్తుంటాయి. ఆ సమయాలలో ఆధ్యాత్మికత నుంచి శృంగారానికి, శృంగారం నుంచి ఆధ్యాత్మికతకీ కవి తడబడుతుంటాడు. ఆ పదాలలో కచ్చితమైన విభేదం కనపడదు. ఆ రెండు మనోస్థితుల మధ్య ఘర్షణ స్పష్టమవుతుంటుంది. అదే సమయంలో అన్నమయ్య దేవుడితో ఎలా సంభాషిస్తున్నాడు? స్త్రీ గానా, పురుషుడి గానా? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం శ్రోతలుగా మనం అన్నమయ్య దేవుడితో చేస్తున్న సంభాషణ ఎలా వింటున్నాము అన్నదానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఆధ్యాత్మికతలో మగవాడిగా కవిలో మనం అశాంతిని, ఘర్షణనీ గమనిస్తాము. శృంగారంలో స్త్రీగా విశృంఖల వాంఛనూ, సుఖలాలసనూ చూస్తాము. శృంగార సంకీర్తన లోని స్త్రీ మరింత నిండుగా, పరిపూర్ణమైనదిగా మనం భావించకుండా ఉండలేము. అందుకనేనేమో, అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మిక గీతాలకన్నా నాలుగు రెట్లు శృంగార కీర్తనలు రచించాడు.

మనం కొంచెం విశదంగా పరికిస్తే, ఈ రెండు భావాల మధ్య సంఘర్షణ, ఈ సంభాషణలో మౌనంగా పాలు పంచుకుంటున్న భగవంతుడి మీద నిలిపిన దృఢసంకల్పంగా, ఆ భగవంతుడే ఈ రెండు ప్రవృత్తులనూ ఒక త్రాటిపై నిలబెడుతున్న వాడిగానూ మనకు అర్థమవుతుంది. ఆధ్యాత్మికంగా నా సంఘర్షణలను నీవిగా చేసుకోమని ప్రార్థిస్తున్న కవి, శృంగారాత్మకంగా, వాస్తవికంగా, భావాత్మకంగా ఆ భగవంతుడితో కలిసిపోయే ఉన్నాడు. ఈ రెండు మనస్తత్వాల మధ్య కఠినమైన అడ్డుగోడ ఏమీ లేదు. కవి చాలా సునాయాసంగా ఒక స్థితి నుంచి ఇంకో స్థితికి తిరుగాడుతూ ఉంటాడు. అన్నమయ్య తన జీవితకాలమంతా ఈ రెండు చిత్తాల మధ్యగా ప్రయాణిస్తూ ఈ రెండు రకాల పదాలనీ రచించి ఉంటాడని మనం నమ్మడానికి ఎంతో ఆస్కారం ఉంది.

ఇక్కడ మరొక్క విషయాన్ని మనం గుర్తించాలి. ఈ రెండు ధోరణులు ఒక దాని నుంచి మరొకటి ఎంత విశిష్టంగా కనిపించినా, వాటిని పరస్పర ఆధారితాలుగా నియంత్రించడం లోనే అన్నమయ్య గొప్పతనం మనకు తెలుస్తుంది. మేము ఇంతకు ముందే ప్రస్తావించినట్లుగా, అన్నమయ్య పదాల అనౌచిత్యపు విభజన అతని కుటుంబీకులు తరువాత చేసి ఉండాలి. తన జీవితకాలంలోనే అపార్థం చేసుకోబడాలని ప్రతి మహాకవికీ రాసి పెట్టుందేమో. ఎందుకంటే ఈ పదాలు ఏవీ కూడా ఒక సాధారణమైన ముద్రకు లొంగేవి కావు. ఈ పదాలలో కనిపించే అధ్యాత్మికత మనకు సాధారణంగా కనిపించే బాహ్య ప్రపంచపు చింతన కాదు. అది అంతర్ముఖ ప్రస్తావన. కేవలం భక్తి తోనే మానవ జీవితపు చెరసాల నుంచి విముక్తులు కాలేమనే దైన్యతను అర్థంచేసుకున్న మనఃస్థితి అది. శృంగారం, రాచకొలువులో కనిపించే కామవాంఛా ప్రేరితమైన శృంగారం కాదు. అది మరింత సున్నితమైనది, బలమైనది, విశిష్టమైనది, వినూత్నమైనది. ఈ రెండు భావాలను వేంకటేశ్వరుడిపై ప్రక్షేపించడంలో కవి తన మనసులో ఉన్న విరుద్ధతలకు సమాధానం చెప్పుకుంటున్నాడు. ఒక పక్క పురుషుడిగా తన భక్తిని, స్త్రీ సహజమైన ప్రణయభక్తినీ ఆపేక్షతో గమనిస్తున్నాడు. అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడు. అందువల్లనే భగవంతుడు స్త్రీకి ప్రియుడిగా ఉండనూ గలడు; పురుషుడికి నిష్పక్షపాతి గానూ, రాగరహితుడిగానూ అనిపించగలడు. అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా మనం గమనించవలసినది — పదాన్ని చదివేవారి మనసు మూలమూలలనూ అతి సున్నితంగా తెరిచి చూపించగలడు అన్నమయ్య. ఈ సున్నితత్వం, అతని కుటుంబీకులు చేసిన ఈ కృత్రిమ వర్గీకరణలో కొంత దెబ్బ తిన్నదనే మా అభిప్రాయం.

9. పద కవితా లక్షణం

అన్నమయ్యపై ఈ పరిచయం ముగించే ముందు మీతో కలిసి ఒక్క పదం మమ్మల్ని చదవనీయండి. ఈ పదం శృంగార కీర్తన. ఈ పదంలో ఎన్ని లలితమైన భావచ్ఛాయలు ఉన్నాయో పరిశీలిద్దాం.

నే నీకు వేరు గాను నీవు నా కెరవు గావు
యే నెపమూ వేయ నీపై నింటికి రావయ్యా

చెక్కున బెట్టిన చేయి సేసవెట్టె నీమీద
ముక్కుపై బెట్టిన వేలు ముందే మెచ్చెను
వక్కణ లడుగనేల వలచితి నాడే నీకు
యిక్కువలు చెప్పేగాని ఇంటికి రావయ్యా

సిగ్గువడ్డ మొగమున సెలవినవ్వులు రేగె
వెగ్గళించిన కన్నులే వేడుక జూచె
కగ్గి నీతో నలుగను కడు ముద్దరాలను
యెగ్గు లేమీ నెంచను యింటికి రావయ్యా

వాడిన కెమ్మోవిని వడి దేనెలూర జొచ్చె
వీడిన నెరులలోన విరులు నిండె
యీడనే శ్రీవేంకటేశ యే నలమేలుమంగను
యీడుగా గూడితి విక నింటికి రావయ్యా

I’m no stranger to you.
You’re not a borrowed thing.
I won’t blame you anymore.

Come home.

I used to stare, my hand on my cheek.
Now that same hand welcomes you with flowers.
I would put my finger on my nose.
Now I like what you do.
Don’t ask for promises.
I’m already in love.
I’ll give you all my secrets.

Come home.

I was so shy. Now I smile for you.
The same eyes that couldn’t hold you
now admire you.
I won’t be cross with you anymore.
I’m your girl.
I’m not picky.

Come home.

My lips were parched.
Now they flow with honey.
My hair, once unkempt,
is now decked with flowers.
You’re the god on the hill.
I’m Alamelumanga.
You’re right for me.

Come home.

ఈ పదంలో స్త్రీ తన ప్రియుడిని ఇంటికి రమ్మంటున్నది. నేను నీకు కొత్త కాదు, నువ్వు అరువు తెచ్చుకునే వస్తువువి కావు అని చెప్పడంలో, వారిద్దరూ ప్రేమికులనీ, ఏదో ఒక కారణం వల్ల ప్రియుడు ఇల్లు వదిలి పోయాడనీ, మనకు తెలుస్తోంది. బహుశా, ఆమె అతన్ని నిందించి ఉంటుంది. ఇప్పుడు ఆమె కోరుకునేది ఒక్కటే. ప్రియుడు తిరిగి ఇంటికి రావడం. నేను నిన్ను ఏమీ అనను అని వాగ్దానం చేస్తున్నది. ఏ అరమరికలు లేకుండా బేలగా, నేరుగా అడుగుతున్నది: “ఇంటికి రావయ్యా” అని.

ఈ పదంలో ఆమెలో ఎన్ని రకాల మార్పులు సంభవించాయో కాలక్రమంలో మనకు స్పష్టం చేస్తుంది. ఆమె మొదటి మాట అప్పుడెప్పుడో జరిగిన సంగతి కాదు. ప్రియుడి మదిలో ఇంకా నిలిచి ఉన్న నిన్నామొన్నటి మాట. వారిద్దరి మధ్యనా వచ్చిన కలహం ఇప్పటిదే. చెంపకు చేయి ఆనించి ఆమె అలిగి కూర్చుంది. ముక్కు మీద వేలు పెట్టిన సమయం అది (ప్రియుడి శృంగార విచేష్టను మందలిస్తూ.) అలా ముందుగా ఆమె ప్రియుడికి ఈ ప్రణయ సంబంధి సన్నివేశాలు గుర్తు చేస్తున్నది, అవి కొంత బాధను కలిగించేవి కూడా.

అంతటితో ఆ ప్రస్తావనను దాటింది. ఇక చెప్తున్నది. చెంపకు చేర్చిన చేయి ఇప్పుడు పూలు జల్లడానికి సిద్ధంగా ఉంది. ముక్కున పెట్టిన వేలు ఇప్పుడు అతన్ని మెచ్చుకుంటోంది. అతని వియోగం ఆమెను ఎంతగానో బాధిస్తున్నది. అతను చూడబోతేనేమో, ఈమెతో బేరసారాలు ఆడుతున్నట్టున్నాడు – నన్నేమీ అనవు గదా, నాలో మళ్ళీ తప్పులెన్నవు గదా? అని. ఆమె అతనికి మళ్ళి తను ఇచ్చిన వాగ్దానం గుర్తు చేస్తూ, భరోసా ఇస్తున్నది. ప్రేమ నిండిపోయిన ఆమె తన ఇక్కువలన్నీ (రహస్యాలన్నీ) అతని కోసం విప్పుతానంటున్నది. (అంటే అతనికి తన నగ్నత్వాన్ని బహుమతిగా ఇస్తానని చెబుతున్నది.) ఈ ప్రస్తావనతో మొదటి చరణం ముగిసి, ఇంటికి రావయ్యా అనే పల్లవి వస్తుంది. కేవలం ఈ ఒక్క అభ్యర్థనతో ఇంతకు ముందు వచ్చిన పొరపొచ్చాలన్నీ మాయమై పోతాయని అనుకున్నదేమో. అంతే కాదు, వాళ్ళిద్దరూ ఇంతకు ముందు ప్రేమికులని మనకి గుర్తు చేయడం కూడా ఇది.