మరో పదేళ్ళు గడిచాయి. మా పెద్దాడికి రైల్వేలో ఉద్యోగం వచ్చింది. తెలుసున్న మినిస్టరు చేతులూ, కాళ్ళూ పట్టుకొని మొత్తానికి ఢిల్లీలో ఉద్యోగం వేయించాను. వాడికీ పెళ్ళయ్యింది. పిల్లలు పుట్టారు. ఓ సారి మనవల్ని చూడ్డానికని నేనూ మా ఆవిడా ఢిల్లీ వెళ్ళాం. ఓ సారి కరోల్బాగులో షాపింగుకని వెళితే “నమస్కారం సూర్యం గారూ! బావున్నారా?” అంటూ ఒకతను పలకరించాడు. అతనెవరో పోల్చుకోలేకపోయాను. చివరకి అతనే చెప్పాడు.
“నేనండీ! రాఘవని. పదిహేనేళ్ళ క్రితం మీరు ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్లో ఆర్టికల్ రాస్తే, మిమ్మల్ని కలవడానికి వచ్చాను…” అంటూ చెప్పబోయాడు. వెంటనే గుర్తొచ్చింది నాకు. గుర్తుపట్టలేకపోయానని ఏమీ అనుకోవద్దనీ చెప్పాను. తనూ పటేల్ నగర్లో ఉంటున్నాననీ, వాళ్ళింటికి రమ్మనమనీ బ్రతిమాలాడు. ఉన్న పళంగా రమ్మనమంటే ఎలాగాని అంటే తన కార్లో తీసుకెళతాననీ చెప్పాడు.
కాదనలేకపోయాను. అప్పట్లో నా ఆర్టికల్ చదివి దమయంతిని పెళ్ళి చేసుకుంటానని మద్రాసునుండి వచ్చాడనీ పూర్ణకి గుర్తు చేసాను. రాఘవ కారు వాళ్ళావిడ తీసుకెళ్ళిందనీ, కాసేపట్లో వస్తుందనీ చెప్పాడు. కొంతసేపటికి కారొచ్చింది. డ్రైవింగ్ సీటులో ఉన్న వ్యక్తిని చూసి ఆశ్చర్యపోయాను. ఆమె దమయంతి. కలా, నిజమా అన్నట్లు కళ్ళు నులుపుకు మరీ చూసాను. మమ్మల్ని చూసి తనూ ఆశ్చర్యపోయింది. మాకు సర్ప్రయిజివ్వడానికే దమయంతి గురించి చెప్పలేదని రాఘవ చెప్పాడు.
“ఏం కోయిన్సిడెన్స్ మాస్టారూ! పదేళ్ళక్రితం ఏదో ఆఫీసు పనిమీద ఢిల్లీ వచ్చాను. దమయంతినీ కలిసిన ఈ కరోల్బాగులోనే మిమ్మల్నీ కలవడం చాలా చిత్రంగా ఉంది.” అంటూ రాఘవ తన సంతోషాన్ని వ్యక్తం చేసాడు.
కుశల ప్రశ్నల తరువాత కారెక్కి వాళ్ళింటికెళ్ళాం. ఎప్పుడూ ఎంతో బిడియంగా ఉండే దమయంతి అప్పట్లో పెళ్ళివార్ని నిలదీయడమే నాకు పెద్ద ఆశ్చర్యమయితే, ఇవాళ కారు నడుపుతూ చక చకా ఇంగ్లీషు మాట్లాడ్డం చూసి ఆశ్చర్యపోయాను. కొంతసేపటికి వాళ్ళింటికి వెళ్ళాం. ఇల్లూ అనడం కంటే భవంతి అంటే బావుంటుందేమో! దమయంతికి ఒక కూతురు. ఇంటినిండా పనివాళ్ళూ, హడావిడీ చూస్తే రాఘవా వాళ్ళూ బాగా ఉన్నవాళ్ళేనని అర్థమవుతోంది. దమయంతిలో వచ్చిన మార్పు చూసి చాలా ఆశ్చర్యపోయింది పూర్ణ. చిన్నపటి కబుర్లు చెప్పుకున్నాం. మధ్యలో మా పిల్లల ప్రస్తావనొచ్చింది. రాధ గురించడిగింది.
“మావయ్య గారూ! ఆరోజు మీరు నా మీద పెద్ద ఆర్టికల్ రాసారు కదా? మీరు మీ పిల్లలకి కట్నం ఇవ్వకుండానే పెళ్ళి చేసారా?” అనడిగింది. లేదన్నట్లు తలాడించాను. అంతే ఒక్కసారి ఉవ్వెత్తున కోపంతో లేచిపోయింది.
“చూసారా! ఆరోజు నేనేదో అనేసరికే మీరు ఉత్తేజితులయ్యి పేపర్లో రాసేసారు. మరి మీ పిల్లల వరకూ వచ్చేసరికి ఆదర్శాలు కనిపించలేదా?” అంటూ నన్ను గట్టిగానే కడిగేసింది. నేనేమీ మాట్లాడలేదు. స్వతహాగా నేను కోపిష్టివాణ్ణి. అలాంటిది మౌనంగా తలదించుకోడం పూర్ణకి ఆశ్చర్యం కలిగించింది. మధ్యలో రాఘవే అడ్డుకొని వేరే విషయాల్లోకి మాట మార్చాడు.
కొంతసేపయ్యాక వెళ్ళొస్తామని శలవు తీసుకున్నాం. మళ్ళీ వాళ్ళింటికి భోజనానికి రమ్మనమని దమయంతీ, రాఘవా అడిగారు. కానీ మా ప్రయాణం ఎల్లుండేనని చెప్పేసరికి వాళ్ళే మా ఇంటికి వస్తామని చెప్పారు. కారు డ్రైవరుని పంపించి మమ్మల్ని మా ఇంటి వద్ద దింపారు.
“ఉత్తప్పుడు ఎవరైనా అంటే అరికాలి మీద లేస్తారు. దమయంతి అలా మిమ్మల్ని అన్ని మాటలంటే నోరెత్తలేదే?” దార్లో ఉండగా ప్రశ్నించింది పూర్ణ.
“ఆఁ! చిన్న పిల్ల. ఏదో కుర్రతనం.” అని మాత్రం అనగలిగాను.
“దమయంతికి వాళ్ళ నాన్న చూసిన సంబంధం ఇది కాదండీ. ఇదేవిటీ? ఆ రాఘవా, దమయంతీ…” ఏం చెప్పేది? నాకూ వివరాలు తెలీవు. అప్పట్లో అత్తారింట్లో దమయంతికి ఆంక్షలెక్కువని విన్నానని పూర్ణే తిరిగంది.
ఎందుకో తెలీదు ఆ మర్నాడు దమయంతీ కానీ, రాఘవ కానీ రాలేదు. కనీసం ఫోను కూడా లేదు. జనతా ఎక్స్ప్రెస్లో తిరుగు ప్రయాణానికి రైలెక్కాం. హఠాత్తుగా అక్కడ రాఘవ మా బోగీ దగ్గర మాకోసం వెతుకుతూ కనిపించాడు.
“సారీ అండీ, నిన్న అర్జంటు పనొకటి వచ్చింది. దమయంతీ వద్దామనుకుంది కానీ రాలేకపోయింది. కనీసం మిమ్మల్ని కలుద్దావని తీరిక చేసుకొచ్చాను.” అంటూ యాపిల్ పళ్ళ బుట్ట అందించాడు. ఈసారి వచ్చినప్పుడు తప్పకుండా కలుస్తామనీ చెప్పాను.
“సారీ అండీ. మొన్న దమయంతి మిమ్మల్ని అలా అనడం బాధకలిగింది. మీరు వెళ్ళాక నాలుగు చివాట్లు పెట్టాను. ఆమె తరపున నేను క్షమాపణ కోరుతున్నాను,” అంటూ చేతులు పట్టుకొన్నాడు.
“అయ్యో! పరవాలేదయ్యా! మాకున్న చనువుకొద్దీ అడిగిందంతే! అయినా, ఆదర్శం వేరూ, జీవితం వేరూ! ఆదర్శాలకంటే ముందు నేనొక మధ్యతరగతి తండ్రిని. నా ఆదర్శాల కోసం పెళ్ళికాని కూతుర్ని ఎంతకాలం ఇంట్లో ఉంచుకోగలం? కన్నందుకు వాళ్ళకీ జీవితం ఇవ్వాలి కదా? నేను చేసిదంతే!” నవ్వుతూ అన్నాను.
“దమయంతికి ఆవేశం ఎక్కువండీ. తేడా వస్తే తండ్రయినా ఊరుకోదు. పైకి పొక్కకుండా చాటుగా కట్నం ఇచ్చి తండ్రి తనని మోసం చేసాడని, పోయినా కూడా చూడ్డానికి వెళ్ళలేదు. మీరన్నట్లు ఎంతకాలం కూతురికి పెళ్ళి చేయకుండా ఉంటాడాయన? ఇవేవీ అర్థం చేసుకోదు. ఆ మనిషంతే! ఎంతో మంచిదే, కానీ…” అతని మాటల్లో నిస్సహాయత ధ్వనించింది.
“తండ్రి పోయినప్పుడు రాలేదని నేనూ విన్నాను. తప్పయ్యా! పిల్లల కోసం పెద్దాళ్ళు చేసినవి అన్నీ నచ్చకపోవచ్చు. పాపం తల్లేం చేసిందట? నేను చెప్పినట్లుగా చెప్పు. నందంపూడి వెళ్ళి వాళ్ళ వాళ్ళని కలవమని చెప్పు. పాపం ఆ తల్లి కళ్ళు వాచేలా ఏడుస్తోంది. జరిగిందేదో జరిగిపోయింది. నువ్వే దగ్గరుండి తెసుకెళ్ళు.” అని నా మాటగా చెప్పాను.
అతను తప్పకుండా తీసుకెళతాననీ ప్రమాణం చేసాడు.
“బాబూ! నేనోటి అడుగుతాను. ఏవీ అనుకోవు కదా? దమయంతి పెళ్ళి శుభలేఖలో ఉన్న పేరు ప్రసాదో ఏదో ఉన్నట్లు గుర్తు. అప్పట్లో మా అబ్బాయి పేరు అతని పేరూ ఒకటేనని అనుకున్నాం కూడా…” అని పూర్ణ అడుగుతూండగా మధ్యలో నేనే తుంచేసాను.
“అవన్నీ ఇప్పుడు అవసరమా? దమయంతి సుఖంగా కాపురం చేసుకుంటోంది. అది ముఖ్యం. రాఘవ లాంటి వ్యక్తి దొరకడం ఆమె అదృష్టం. మీ ఆడవాళ్ళకి అస్సలు ఎప్పుడేం మాట్లాడాలో తెలిసి చావదు.” కసురుకున్నాను.
“పరవాలేదు మాస్టారూ! మీరు వేసిన విత్తనమే మా ఈ సంతోషాలకి కారణం! ఆరోజు నేను మిమ్మల్ని కలవడం, నందంపూడి వెళ్ళడం ఇవన్నీ మా జీవితాల్నే మార్చేసాయి. మిమ్మల్ని నేనెప్పుడూ మర్చిపోను..” అతని కళ్ళల్లో నీటి తెరలు స్పష్టంగా కనిపించాయి. ఏం మాట్లాడాలో తెలియక అతనికేసి చూసాను.
“ఆనాడు మిమ్మల్ని కలిసాక నందంపూడి వెళ్ళాను. అప్పుడే దమయంతిని చూసాను. వెంకట్రామయ్యగారు కులాంతర వివాహం చెయ్యలేనని చెప్పడంతో వెనక్కి వెళ్ళిపోయాను. అది జరిగిన మూడేళ్ళ తరువాత అనుకోకుండా ఒకసారి ఇక్కడే దమయంతిని చూసాను. ఆమె నన్ను గుర్తుపట్టకపోయినా నేను గుర్తు పట్టాను. అప్పుడే మాటల్లో తెలిసింది. మొగుడు ఒక శాడిస్టనీ, కూతురు కోసం ఇన్నాళ్ళూ సహనం చూపించిందనీ, అతనితో తెగతెంపులు చేసుకొని వచ్చేసిందనీ. తిరిగి ఇంటికెళ్ళడం ఇష్టం లేక ఎవరో పొరుగువారి సహాయంతో గుట్టుగా ఢిల్లీ కొచ్చింది, తన కాళ్ళమీద తను నిలబడ్డానికి. అప్పటికి నాకూ పెళ్ళి కాలేదు. దమయంతికి అభ్యంతరం లేకపోతే నేను పెళ్ళి చేసుకుంటాననీ చెప్పాను. ఇంటితో సంబంధాలు లేకపోడంతో ఈ సంగతులు అక్కడ తెలీలేదు.” మెల్లగా అతనే మళ్ళీ చెప్పాడు.
ఇంతలో రైలు పెద్దగా కూత కూసింది. రైలు ఫ్లాటుఫారం వదులుతున్నంత సేపూ మాకేసే చూస్తూ నమస్కరించాడతను.
“ఎందుకూ పనికి రాని ఈ విలేకరి ఉద్యోగం ఏవిట్రా? సుబ్బరంగా వ్యవసాయం చేసుకోక…” మా నాన్న మాటలు గుర్తుకొచ్చాయి.