పల్లవి:

ఈ కృతిలో వాడిన పదాలే వాడం వల్ల శబ్ధ సౌందర్యం వచ్చింది. ఆ పదాలనే విడగొట్టడం వల్ల అర్థం సౌందర్యమూ వచ్చింది. పైన అనుప్రాసకి ఉదాహరణగా చెప్పుకున్న రాగ వర్ధిని రాగంలో ‘మనసా మన సామర్థ్యమేమి?’ కృతిని కూడా భిన్న యమక ప్రయోగంగా కూడా చెప్పుకోవచ్చు. మోహన రాగంలో స్వరపరిచిన ‘భవనుత‘ కృతిని పాదాంత యమక ప్రయోగానికి ఉదాహరణ. పాదాంత యమకం అంటే ప్రతీ పాదం చివరా ఒకే పదం వస్తుంది. సందర్భాన్ని బట్టి వేరే అర్థం స్ఫురిస్తుంది.

పాదం చివరన కాకుండా పాదం మొదట్లో వస్తే పాదాది యమకం అంటారు. లాలిపాట శైలిలో రీతిగౌళ రాగంలో స్వరపరిచిన ‘జో జో రామ ఆనంద’ కృతిని ఈ పాదాది యమకానికి ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చు. సాధారణంగా లాలి పాటల్లో ఈ పాదాది లేదా పాదంత యమకం కనిపిస్తుంది.

ఒకే పదాన్ని పదే పదే వాడుతూ వేర్వేరు పాదాలలో చెప్పడాన్ని సముద్గ యమకం అంటారు. వచ్చిన పాదాలే మరలా పునరావృత్తమవుతాయి. శంకరాభరణ రాగంలో స్వరపరిచిన ‘బుద్ధి రాదు’ కృతిలో కేవలం పల్లవీ, అనుపల్లవిల్లో మాత్రమే సముద్గ యమక ప్రయోగం కనిపిస్తుంది. చరణాల్లో ఇది లేదు.