మరికొన్ని రాగాలు
సా విరహే – గాలి వెంకటేశ్వర రావు (మాలపిల్ల) సా విరహే – భానుమతి (విప్రనారాయణ) సా విరహే – టంగుటూరి సూర్యకుమారి సా విరహే – శ్రీనివాస్, ఊర్మిళ (వనజ) సా విరహే – శ్రీకుమార్ (అగ్నిసాక్షి)
మాలపిల్ల చిత్రంలో గాలి వెంకటేశ్వర రావు ఈ అష్టపదిని మాండ్ రాగంలో పాడారు. ఇదే తెలుగు సినిమాలో ఈ అష్టపది మొట్టమొదటిసారిగా వినబడడం. మాండ్ రాగం గమ్మత్తైన రాగం. దీన్ని నాటకాల్లో ఎక్కువగా వాడేవారు. దేవులపల్లి వారి అతి ప్రసిద్ధి చెందిన “ఆకులో ఆకునై పాట” కి ముందున్న సాకీ ( ఈ పలుకారు వేళ వికసించిన సంపెగ చెట్ల క్రింద ) మాండులోనే ఉంది. కానీ ఈ అష్టపదిని విప్రనారాయణ సినిమాలో ఎస్. రాజేశ్వరరావు యమన్ కళ్యాణిలో స్వరపరిచారు. చాలా మంది తెలుగువాళ్ళకి ఈ పాట ద్వారానే ఈ అష్టపది చిరపరిచితం. దీన్ని భానుమతీ రామకృష్ణ శ్రావ్యంగా పాడారు. టంగుటూరి సూర్యకుమారి కూడా ఇదే రాగంలో పాడినా, పాట వరస వినడానికి కాస్త తేడాగా ఉంటుంది. ఈ మధ్యనే విడుదలైన వనజ సినిమాలో కూడా ఈ అష్టపదుంది. దీన్ని బేహాగ్ రాగంలో, శ్రీనివాస్ మంథా, ఊర్మిళా దమ్మనగిరి పాడగా, భాస్కర నారాయణ స్వరపరిచారు. ఈ పాట కూడా నృత్య నాటక సాంప్రదాయ పద్ధతిలోనే ఉంటుంది. భక్త ప్రహ్లాద సినిమాలో ‘వరమొసగే వనమాలీ’ పాట బేహాగ్ రాగమే.
అగ్నిసాక్షి అనే మళయాళ సినిమాలో ఈ పాట సగం కర్ణాటక పద్ధతినే అనుసరిస్తూ, మరో సగం కథకళి నృత్య రీతి పాటలాగా శ్రీకుమార్ ఎంతో గంభీరంగా పాడారు. ఇవి కాకుండా సావిరహే అష్టపదిని కొంతమంది ఫ్యూజన్ స్టైల్లో కూడా పాడారు.
ఒక పదం వదలకుండా ఈ అష్టపదిని సంపూర్ణముగా పాడిన వారి ధ్వని ముద్రికలు నాలుగే. అవి – (1) వేదవల్లి-కృష్ణమూర్తి కర్ణాటక శైలిలో దర్బారి కానడలో పాడిన పాట, (2) దర్బారీ కానడలో శారదా వెంకట్రామన్ తంబూరాతో మాత్రమే పాడిన పాట, (3) ఒడిస్సీ బాణీలో శుద్ధ ధనశ్రీ రాగములో నజియా పాడిన పాట, (4) కల్యాణి రాగములో నిత్యసంతోషిణి పాడిన పాట. ఇవే కాక ఇప్పటి కర్ణాటక గాయనీమణులైన సౌమ్య, బాంబే సహోదరుల పాటlanuను, రాధాకళ్యాణ సందర్భంగా ఉమయాళ్పురం భక్తులు పాడిన పాటలు ఆన్లైన్లో వినడానికి లభిస్తాయి.
అష్టపదులను ఎన్నో బాణీల్లో పాడినా ముఖ్యమైనవి మూడే! అవి – ఒరియా పద్ధతి, కర్ణాటక పద్ధతి, సోపాన పద్ధతి. హిందూస్తాని సంగీత పద్ధతిని అనుసరించి రాగాభావాలను రమ్యంగా కలిపి పాడిన రఘునాథ్ పాణిగ్రాహి పాట, కర్ణాటక పద్ధతిలో భరత నాట్యానికై పాడిన వసంతకుమారి పాట, రెండు చక్కని ఉదాహరణలు. సోపాన పద్ధతి కేరళ దేశములో చాలా ప్రసిద్ధమైనది. గుడి మెట్లను ఎక్కుతూ, ఇడుక్క అనే వాద్యాన్ని వాయిస్తూ ఈ అష్టపదులను పాడతారు ఈ పద్ధతిలో రామ పొదువళ్ ఇందులో ఆరితేరిన దిట్ట.
ఎంతో మంది కవులకి ఈ అష్టపదులు ప్రేరణ ఇచ్చాయి అనడంలో సందేహం లేదు. సంగీత కచేరీల్లో అష్టపదులను తరచు పాడుతుంటారు. కూచిపూడి భరతనాట్యాలలో వీటికి నాట్యం చేసి అభినయిస్తారు. పైన ఉదహరించిన పాటలను వింటే సంస్కృత సాహిత్యం అర్థం కాకపోయినా భావాన్ని హృదయానికి హత్తుకునేలా చేస్తాయి. అందువల్లే ఏ భాష వారయినా, ఏ ప్రాంతం వారయినా భారతీయులకి ఈ అష్టపదులు ఎప్పటికీ ఇష్టపదులే!
గ్రంథసూచి
- గీతగోవింద కావ్యము – శ్రీజయదేవకవి, ఉత్పల వేంకటనరసింహాచార్యుల వ్యాఖ్య, వావిళ్ళ రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్, చెన్నపురి, 1918.
- Love Song of the Dark Lord – Jayadeva’s Gitagovinda, translated by Barbara Stoler Miller, Columbia University Press, New York, 1977.
- గీతగోవిందము – బొమ్మకంటి వీరరాఘవాచార్యుల అనువాదము, 1940.
- శ్రీమదాంధ్ర గీతగోవిందకావ్యము – చల్లా పిచ్చయార్య, ఓంకార్ ప్రెస్, గుంటూరు, 1950.
- ఆంధ్ర గీతగోవిందము, యల్లకరి తిరువేంగళ సూరి (యతిశ్రీ), శ్రీ సాయిరాం ప్రింటర్స్, మార్కాపురం, ప్రకాశం జిల్లా, 1996.
- Mewari Gita-govinda, Kapila Vastyayan, National Museum publ., New Delhi, 1987.
- Kangra paintings of gita govinda, J. Bhattacharjee, National Museum Publ., New Delhi, 1982.
- Gitagovinda of Jayadeva with the commentary Srutiranjani of Lakshmidhara, ed. K S Ramamurthi, Sri Venkateswara University, Tirupati, 1990.
- శ్రీ గీతగోవిందము, సం. మంచాళ జగన్నాథ రావు, Andhra Pradesh Government Oriental Manuscripts Library and research Institute, Hyderabad, 1972.
