నావుడు దానవేశ్వరుడు నవ్వుచు నూర్వశితోడ నిట్లనున్
నీవిటు దూర నేర్తు వని నేరమి పెట్టితి గాక యేను మీ
దేవతలున్న వీటి కరుదెంతునె మిండరికంబు చేతకై
లావున రాక వేరొక తలంపున వచ్చిన గీడు పుట్టదే?

నరకుని మాటల్లోని సౌకుమార్యం మెల్లిగా కరుగుతోంది. అయినా సరసత్వం పూర్తిగా పోలేదు. నవ్వుతూ, “ఊరికినే నామీద నేరం పెడుతున్నావు కాని, మీ దేవతలున్న చోటికి నీకోసం వస్తే అది మిండరికమే అవుతుంది. వస్తే గిస్తే బలాన్ని ప్రదర్శించి రావాలి కాని వేరే ఎలా వచ్చినా నాకు ముప్పుకాదా, అపఖ్యాతికాదా?” అని అంటాడు. ఇక్కడ సోమనలో ఉన్న వచోవిలాసమంతా నరకుడి చేత ‘మీ దేవతలు’ అని అనిపించడంలో ఉంది! అందులో ఉన్న ఎత్తిపొడుపు అచ్చమైన వాడుక భాషలో ఉన్న కాకువు. ఏదో విధంగా సంభాషణ కొనసాగించి నరకుడిని ఇరుకున పెట్టి తప్పించుకోవడమే ఊర్వశి ముఖ్యోద్దేశం. అందుకే ఊర్వశి జవాబుగా:

అనుటయు బూర్ణచంద్రముఖి యద్దనుజేంద్రుని తోడ నిట్లనున్
మనమున నింతమాత్ర మనుమానము గల్గిన నిందు నిన్ను ర
మ్మనుట పొసంగ; దొక్క దినమైనను నీ విహరించు చోటికిన్
నను బిలిపింప వైతి తగునా చనవింతకు నాకు చెల్లదే?

“నిజమే, ఇక్కడకి రావడానికి నీకలాటి అనుమానం ఉన్నదంటే రమ్మనడం సమంజసం కాదు. పోని నన్నయినా పిలిపించుకోలేదే నీదగ్గరకి? ఆ మాత్రం చనువైనా తీసుకోలేక పోయావా” అంటుంది. దీనితో నరకునిలో ఓరిమి నశించింది. ఈ తలతిక్క మాటలకి తనేమని సమాధానం చెప్పగలడు?

పగవాడట దేవేంద్రుడు,
మగువా! నీ వతని కొలువు మానిసివట, నిన్
దగవు చెడి పిలువ బనుచుట
మగతనమే? యిట్టి లంజె మాటలు గలవే!

నరకునిలో ఊర్వశి పట్ల ఉన్న మురిపెమంతా పోయింది. ఆమెని అవహేళన చేస్తూ, “దేవేంద్రుడెమో నా శత్రువుట. నువ్వేమో అతని కొలువులో ఉండేదానివట. నేనేమో నిన్ను పిలిపించుకోవాలట! అదెక్కడి మగతనం? ఇలాటి లంజె మాటలు ఎక్కడైనా ఉన్నాయా?” అని బదులిస్తాడు. తెలుగు వాడుకలో “ట”కార ప్రయోగం వెటకారాన్ని బాగా ధ్వనింప చేసే ఒక వచో విలాసం. దీన్ని సోమన చాలా చోట్ల ఉపయోగించుకున్నాడు. ఇక్కడున్న ‘లంజె మాటలు’ అన్న పదాన్ని రాళ్ళపల్లి వంటి విమర్శకులు తప్పుబట్టారు. ఇలాటి నీచ ప్రయోగం చేసి సోమన ఔచిత్య భంగం చేసాడని భావించారు. నిజానికి సోమన కాలంలో ఈ మాట ఒక నీచమైన తిట్టు కాదేమో అని నా అనుమానం. బ్రిటిషువాళ్ళ కాలం నుంచి పాశ్చాత్య విలువలు మనలని బాగా ప్రభావితం చెయ్యక ముందు, ఇలాటి మాటలు వాడుకలో తరచూ ప్రయోగంలో ఉండేవన్న దానికి సాక్ష్యాలున్నాయి. ‘లంజె మాటలు’ అన్న పదంలో వాచ్యార్థాన్ని తీసుకొని, నరకుడు ఊర్వశిని ‘లంజె’ అన్నాడని అనుకోడం సమంజసం కాదు. ఇందులో ‘పని జరగనివ్వకుండా మాటలతో మభ్య పెట్టడం’ అనే అర్థమే ఉంది. అయితే ఊర్వశి దీన్ని అదనుగా తీసుకొని, అతను తనని ‘లంజె’ అన్నాడనే మిషతో సంభాషణని మరో మలుపు తిప్పుతుంది.

లంజియ నౌదు నేను, విను, లావున నీ వమరేంద్రు గెల్చి న
న్నుం జెరవట్టి తెమ్మని వినోదము చేసితి గాక, చిత్త మే
ల్లం జెడి యుండ రిత్త యొడలం జవి చేరునె? చిల్క వోయినం
బంజర మేమి సేయ? రసభంగము సంగతిలోన మెత్తురే?

లంజె అన్న పదానికి లంజియ అన్నదొక రూపాంతరమే. అయితే అలా అనడంలో, ‘అవును లంజెనే’ అనే ధ్వని ఉంది. “అవును నేను లంజెనే అవుతాను. నీ బలంతో ఇంద్రుని గెలిచి నన్ను చెరబట్టి తెమ్మన్ని వినోదం చేశావు. అయితే మనసంతా చెడిపోయి ఉన్నాను నేను. అలాటప్పుడు దేహంలో కాంతి ఎలా ఉంటుంది? చిలుకపోయిన పంజరంతో ఏమి చెయ్యగలం? శృంగారంలో రసభంగాన్ని ఎవరైనా సహిస్తారా?” అని అంటుంది. తన మనసులో ఉన్న అసలు విషయాన్ని ఇక్కడ బయట పెట్టింది ఊర్వశి! నరకుడు నిజంగా తనని ప్రేమించి ఉంటే, ఆ పరిస్థితిలో అతడు తనని కోరుకోడు. పరస్పరానురాగం ఉంటేనే శృంగార రసం పండుతుంది. లేకపోతే జరిగేది రసభంగమే. వేశ్యకి విటుని మీద కోరికెప్పుడూ ఉండదు. అంచేత వేశ్యతో జరిపేది శృంగారం అవ్వదు. ఇది ఎంతో నేర్పుగా విప్పిచెప్పింది ఊర్వశి.

నవ్వుల మాటలో నిజమొ నాకములోన ననేక కన్యకల్
మవ్వపు దీగెలం దెగడు మానిను లుండగ సంత నెన్నడో
జవ్వన మమ్ముకొన్న గడసాని ననుం గవయం దలంచితే
పువ్వులు వేడుకైన గడివోయిన వాళ్ ముడువంగ వచ్చునే

“స్వర్గంలో ఎందరో కన్యలుండగా, ఎప్పుడో సంతలో యవ్వనాన్ని అమ్ముకున్న నన్ను నువ్వెందుకు కోరుకుంటున్నావు? ఎంత పువ్వులమీద ఇష్టమున్నా, వాడిపోయిన పువ్వులని ఎవరైనా తలలో ముడుచుకుంటారా” అన్నది. దీనితో నరకుడిలో ఉన్న సౌకుమార్యం పూర్తిగా తుడిచిపెట్టుకు పోతుంది. తను కోరుకున్న ఊర్వశి తన ప్రేమ మాటలకి పడిపోదని తేలిపోయి అతనిలోని కాముకుడు పూర్తిగా బయటకి వచ్చేస్తాడు. అయితే ఇంకా అతనికి ఊర్వశిపై కోరిక మాత్రం పోదు. అందుకే అంటాడు:

అంజెదవు గాక నను జెం
తం జేరగనీక యెంత దరిగిన మిరియా
లుం జొన్నల సరిపోవే
లంజెతనము లందు గొమిరెలం గెలువ వటే

“నన్ను దగ్గరకి చేరనీకుండా ఏదో అంటున్నావు కాని, లంజెతనంలో నువ్వు కన్యలని మించిపోతావు. ఎంత తరిగినా మిరియాలు జొన్నలకి తీసిపోవు కదా?” ఇందులో నరకుడి లోని కాముకుడు చక్కగా సాక్షాత్కరించాడు. ఈ సంభాషణని ఇలా కొనసాగించడం వల్ల ఊర్వశికి రెండు విషయాలు స్పష్టమవుతున్నాయి. ఒకటి నరకుడికి తనమీద ఉన్నది నిజమైన ప్రేమ కాదు. రెండు అతనికి తనమీద చాలా కోరిక ఉంది. అంచేత తను మాటలతో అతన్ని లొంగదీసుకోవచ్చునన్న ధైర్యం ఆమెకి వచ్చి ఉంటుంది.