ఈమాట జన్మానికి కారకులైన రామారావు గారికి అభినందనలు, కృతజ్ఞతలు. “వ్యాస విభాగం రాశిలోనూ, వాసిలోనూ పటిష్టంగా, ప్రతిష్టాత్మకంగా వుంది… వస్తువైశాల్యంతో పాటు …,” అని వారు అన్న దానితో నాకు భేదాభిప్రాయం ఉంది.

వ్యాసాల్లో ఎక్కువ భాగం సంగీత, సాహిత్య, విజ్ఞాన శాస్త్రాలకి పరిమితం. అది చాలదా, అంతకన్నా వైవిధ్యమేముంటుంది? అనిపించవచ్చు. కాని ఇవి ‘విషయభారమైన’ వ్యాసాలు; కొన్నయితే, జర్నల్స్ పేపర్లలాగా రెఫరెన్సుల జాబితాలతో సహా ఉంటాయి. :-) మహానుభావులు, విజ్ఞానవేత్తలు, కళాకోవిదులు - వీళ్ళ ప్రస్తావన లేని వ్యాసం అరుదు. ఇది ప్రవాసాంధ్రులలో ఉన్న లోపమా అన్న అనుమానం వచ్చింది.

కాని తన వచనం తన కవితలకే మాత్రమూ తీసిపోదని గర్వంగా చెప్పుకున్న దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి వ్యాసావళిని చూస్తే వాళ్ళ ఊళ్ళోని రావిచెట్టు మీద చెప్పిన ఓ అమూల్యాభిప్రాయం లాంటి ఒకటి రెండింటిని మినహాయిస్తే, మళ్ళా మహావ్యక్తులు, కవుల పరంపర, కవితా ప్రశస్తి - వాటికే ప్రాధాన్యత. వచనం చెప్పుకోదగ్గదేగాని, వైవిధ్యమెక్కడ?

కుప్ప తెప్పలుగా వ్యాసాలు రాసిన కొడవటిగంటి కుటుంబరావు ని తిరగేస్తే, “కళలు-శాస్త్రీయ విజ్ఞానం,” “సాహిత్య ప్రయోజనం,” “చరిత్ర వ్యాసాలు,” … - మళ్ళా అన్నీ విషయభారమైనవే!

సాహితీ ప్రక్రియలన్నిటిలోకీ సుళువైనదీ, అనేకానేక విషయాలకి అనువైనదీ, వ్యాసం: “There are as many kinds of essays as there are human attitudes or poses, as many essay flavors as there are Howard Johnson ice creams. The essayist arises in the morning and, if he has work to do, selects his garb from an unusually extensive wardrobe: he can pull on any sort of shirt, be any sort of person, according to his mood or his subject matter — philosopher, scold, jester, raconteur, confidant, pundit, devil’s advocate, enthusiast.” — EB White.

ఈమాట వ్యాసాల్లో కూడా వైవిధ్యం పెరగాలి. ఇప్పుడు రాస్తున్న వాళ్ళు వేరే విషయాల మీద కూడా దృష్టిసారించాలి. రాయనివాళ్ళు ఇదో బ్రహ్మవిద్య కాదని గ్రహించి ప్రయత్నించాలి.

అలాగని వ్యాసాలు రాసి పేరుప్రతిష్టలు గడించాలనుకుంటే అది దురాశే. ఆ భాగ్యం కలగాలంటే కవితలూ, కథలూ, నవలలూ రాయండి. “ఏవి తల్లీ నిరుడు కురిసిన హిమ సమూహములు?” అన్న పాదం మన భాష ఉన్నన్నాళ్ళూ నిలుస్తుంది. పూలు పూసినంత కాలం “ఓ పువ్వు పూసింది” చదువుకుంటాం. “అతడు-ఆమె,” మనం, మధ్య సంబంధాల మాటొచ్చినపుడల్లా శాంతం గారు మన మనసులో మెదులుతూనే ఉంటారు. అందుకే వాటికున్న యోగ్యత వ్యాసాలకి లేదు, ఉండబోదు.

అందుకే సాహిత్యకారుల్లోకెల్లా కవులకీ, కథకులకీ, నవలాకారులకీ పెద్ద పీట. అందుకు తగ్గట్టుగా ఈమాట రచయితలు ఎదుగుతారని ఆశిస్తూ,

కొడవళ్ళ హనుమంతరావు

ఈమాట స్థాపనలో అనుకున్న కొన్ని సంగతులయినా నిజం అయినందుకు సంతోషం.
సాధించింది బాగున్నా ఇంకా సాధించాల్సినవి కూడా ఎన్నో ఉన్నాయి.

చిన్న చిన్న మార్పులు, జోడింపులతో ఈమాటని ఇంకొంచం బాగా తీర్చిదిద్దవచ్చేమో.

రీచ్: చక్కగా ఎన్నో ఫార్మాట్ లలో లభ్యమవుతున్న ఈమాటని అందరికీ రీచ్ అయ్యేలా కొద్ది కాలం పాటు ఒక న్యూస్ లెటర్ లాగా అందించవచ్చు. ఎలాగూ పీడీఎఫ్ ఫార్మాటు ఉంది కాబట్టి ఒక మెయిలింగు లిస్టు సృష్టించి దానిని జతచేసి ప్రతీ నెలా పంపించవచ్చు.

సంభాషణలకు వీలు: వ్యాసాలు, కథలకు ఈమాట ఇంటర్ఫేసు బాగున్నా సంభాషణలకు అంత వీలుగా లేదని నాకు అప్పుడూ అనిపిస్తుంటుంది.
చిన్న చిన్న మార్పులు చేసి ఇంటర్ఫేసుని ఇంకా చక్కగా తీర్చి దిద్దవచ్చు. ఉదా: వ్యాఖ్యలలో threading ప్రవేశపెట్టవచ్చు. ఒక చక్కని సంభాషణ కొనసాగించేలా చూడవచ్చు.

యూనీకోడు వాడకం పరంగా “ఈమాట” చాలా సంతృప్తి కలిగిస్తుంది.

ఈ మాటకి అభినందనలు.

“ముఖ్యంగా కథలు. ఆలోచనల్లో లోతు, శిల్పంలో పనితనం, వస్తువులో విస్తృతి అంతగా కనిపించటం లేదు. ఇంతెందుకు, కథల్లో ముందుగా వుండాల్సిన చదివించే గుణం కూడ అరుదైంది. రచయితల సంఖ్య సైతం ఎక్కడ వేసిన గొంగళి అక్కడే వున్నట్టుంది. కవితల్లోనూ విషయవిస్తృతి కనిపించదు. భాషాపాటవం, శిల్పసౌందర్యం, భావసాంద్రతల మాట సరేసరి. ఇక దృశ్య, శ్రవ్య విభాగాలు. వీటిలో చెప్పుకోదగ్గ పురోగతి కనిపించటం లేదు. భవిష్యత్తు బాగుంటుందని ఆశ.”

రామారావు గారు చెప్పిన పై మాటలు ఆలోచింపతగ్గవి. ఈ విషయమై నా ఆలోచనలు:

ఎందుకు కథల్లో పరిణతి కనపడట్లేదు? అంతో, ఇంతో కథలు రాయగలిగిన శక్తి ఉన్నవారి తగినంత కృషి, శక్తి లోపమే దీనికి కారణం అనుకుంటాను. ఒక విషయాన్ని వ్యాసం ద్వారా సూటిగా చెప్పటం, మంచి శిల్పం ఉన్న కథ రాయటం కన్నా, సులభం కదా! కథకుల అధ్యయనలోపం కూడా ఇందుకు తోడ్పడింది. తను రాసే వన్నీ కథలుగా చెలామణీ చేసుకుంటున్న ఒక రచయిత, మంచి కథ రాయటానికీ, శిల్ప జ్ఞానానికీ సంబంధం లేదనటం నాకు అనుభవమే! బహుశా కవితల విషయంలో కూడా ఇదే పరిస్థితి ఉండొచ్చు.

కానీ, ఇక్కడ ఒక విషయం ఆలోచించాలి. తెలుగు నాట ఉద్దండ కథకుల్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని, అటువంటి కథకులు రావాలని ప్రవాసాంధ్రులను కోరితే అది సాధ్యమా! బహుశా సాధ్యం కాకపోవచ్చు. అయితే, ఒక్క విషయం మాత్రం నిజం - కథల్లో చదివించే గుణం కూడా అరుదైంది అన్న ఆవేదన సరైందే.

దీనికి సరైన సమాధానం కథలు, కవితలు రాసే వారి నుంచే రావాలి!

లక్ష్మన్న

ఈమాట వికాసానికి అనుబంధంగా ఇంటర్నెట్ లో తెలుగు వాడకం గురించిన చర్చకి కూడా ప్రమేయం ఉందనుకుంటాను. దీని చరిత్రను వెంటనే నమోదు చెయ్యడం చాలా అవసరమని భావించడం వల్ల ఈ విషయం గురించి దీనికి ‘పితామహులవంటి’ విష్ణుభొట్ల సోదరులనూ, మా కజిన్ పిల్లలమర్రి రామకృష్ణనూ, పరుచూరి శ్రీనివాస్ గారినీ కొంత కదిలించాను. తెలుగు ఫాంట్ విషయంలో దేశికాచారిగారివంటి వారు గొప్ప కృషి చేశారనేది తెలిసినదే. ముందొచ్చిన చెవులవంటి వీరందరూ విడివిడిగానో, కలిసికట్టుగానో రాస్తే తప్ప ఇంటర్నెట్ లో తెలుగు చరిత్ర ‘వర్తమాన తరంగిణి’ వంటి ప్రాచీన తెలుగు పత్రికల్లాగే మరుగున పడిపోతుందని నా భయం.