కంప్యూటింగ్ పూర్వాపరాలు, సాధ్యాసాధ్యాలు – 5: గణితంలో ఫ్రేగె జయాపజయాలు
పునాదుల సమస్య
వంద పేజీలు కూడా లేని అతని గ్రంథం – Tractutus - గత శతాబ్దపు తత్వశాస్త్రాన్ని భాషాశాస్త్రం వైపు ఓ క్రొత్త మలుపు తిప్పింది. దీంట్లో మిగిలిన పుస్తకాలలో లాగా అధ్యాయాలూ, వివరణలూ ఉండవు. సిద్ధి కలిగిన యోగి చెప్పే బ్రహ్మ వాక్కుల్లా వుంటాయి!
The world is everything that is the case అని మొదలెట్టి Whereof one cannot speak, thereof one must be silent అని ముగుస్తుంది! ఆ రెంటి మధ్యన ఉన్నదానిని అర్థం చేసుకోడం అంత సులభం కాదు. ఫ్రేగె అసలు మొదటి వాక్కు తోనే ఆగిపొయ్యాడు. రస్సెల్ ముందుమాట రాశాడు – దీంట్లో ఏదో ఉంది అన్నట్లు!
1939లో కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్శిటీ లో గణిత పునాదుల (Foundations of Mathematics) మీద విట్గన్ష్టైన్ ఓ సెమినార్ నిర్వహించాడు. మరెవరి క్లాసులు ఆయన క్లాసుల్లా ఉండేవి కావు – సోక్రటీస్ ని గుర్తు తెప్పించేవి. మన జ్ఞానానికి పునాదులే అవసరం లేదన్నాడు. మన నిజ జీవితంలో ప్రతి దానినీ విశ్లేషిస్తూ జీవితం గడుపుతామా? లేదు కదా. గణితంలో కూడా అంతే. కొన్ని పద్ధతులు వాడుతున్నాం. అవి ప్రయోజనకరంగా ఉన్నంతవరకు వాటిని నమ్ముకుంటాం. వాటిని ఇంకా లోతుగా విశ్లేషించాల్సిన పని లేదు!
తనని ఇంజనీరింగ్ నుండి ఫిలాసఫీ వైపు మళ్ళించడానికి కారణమైన ఫ్రేగె-రస్సెల్ పరిశోధనలని ఇప్పుడు విట్గన్ష్టైన్ దుయ్యబట్టాడు - పునాదులకోసం వెతకటం బుద్ధి తక్కువ, వైరుధ్యాల వలన వచ్చే నష్టం లేదు, అంటూ. ఒకప్పుడు రస్సెల్ అంతటి వాడు ఎదుర్కొన్న సమస్యలని సాధిస్తాడని ఆశపెట్టుకున్న విట్గన్ష్టైన్ ఇలా మాట్లాడటం సులభంగా మింగుడుపడలేదు – ముఖ్యంగా గణితశాస్త్రజ్ఞులకి.
వాళ్ళలో ఒకరు యువకుడైన అలన్ టూరింగ్. అదే సమయంలో టూరింగ్ (Alan Turing) అదే పేరుతో మరో సెమినార్ ఇస్తున్నాడు. టూరింగ్ కొన్నాళ్ళు విట్గన్ష్టైన్ సెమినార్ కొచ్చేవాడు. వైరుధ్యాలున్న సిస్టం ని వాడితే కొంపలు (వంతెనలు) కూలుతాయన్నాడు టూరింగ్. విట్గన్ష్టైన్ వైరుధ్యాలున్న సూత్రాలు ఎలాగూ వాడవు గదా, ఇక వాటి గురించి ఆలోచంచడం ఎందుకు అన్నాడు. అలా కాదు, సిస్టం లో వైరుధ్యాలుంటే అది తప్పుడు లెక్కలకి దారితీస్తుంది – మనకి తెలియకుండానే, అన్నాడు టూరింగ్. అలా ఒకరికొకరు వాదించుకొని టూరింగ్ కి విసుగొచ్చి హాజరవడం మానుకున్నాడు. గత శతాబ్దానికే గొప్ప గణిత శాస్త్రజ్ఞుడిగా, ఆధునిక కంప్యూటర్ ని కనుక్కున్నవాడిగా చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిల్చిపోయే టూరింగ్ గురించి ముందు ముందు విపులంగా తెలుసుకుందాం.
ముగింపు
ఫ్రేగె తర్కానికి సంపూర్ణమైన భాషని కల్పించి ఓ కొత్త రకపు గణితానికి నాంది పలికాడు. అతని పేరు తెలియకపోయినా కంప్యూటర్ సైన్సు చదివే వాళ్ళందరూ అతని రచనలని చదువుతున్నట్లే! అతని ప్రభావం గణితానికే కాక తత్వశాస్త్రంలో కూడా చెప్పుకోదగ్గది. అతనిని తన జీవిత కాలంలో పట్టించుకోపోయినా ఇప్పుడు యూనివర్సిటీలలో ఆయన రచనలని క్లాసిక్స్ గా చదువుతారు.
గణితానికి తార్కిక పునాదులు వెయ్యడంలో కనుక్కున్న వైరుధ్యాల మూలంగా ఫ్రేగె తలపెట్టిన ప్రాజెక్టు మాత్రం విఫలమయ్యింది. అదే పనిలో ఉన్న రస్సెల్ ఆ వైరుధ్యాలని తొలగించడానికి ప్రయత్నించి తనూ విఫలమయ్యాడు. అతని శిష్యుడు విట్గన్ష్టైన్ వాటిని అధిగమిస్తాడనుకుంటే అతనసలు వాటినే కాక అసలు తత్వసమస్యలతో సహా పునాది ప్రశ్నలు అడక్కపోవడమే వాటికి సమాధానం అన్నాడు! తత్వశాస్త్రం anti-foundational మలుపు తిరగడానికి విట్గన్ష్టైన్ ముఖ్య కారకుడు.
తత్వశాస్త్రం సంగతెలా ఉన్నా, తమ శాస్త్రానికి అసలు పునాదులేమిటి, జ్ఞానానికే మకుటాయమనుకునే గణితంలో దాక్కొని అంతర్గత వైరుధ్యాలున్నాయా అన్నది గత శతాబ్దపు తొలి భాగంలో గొప్ప గొప్ప గణితవేత్తల్ని వేధించింది. గణిత ప్రపంచం అల్లకల్లోలమయింది. ఆ కల్లోల పరిణామం ఎవరూ ఊహించని విధంగా ఆధునిక కంప్యూటర్ కి దారితీసింది. ఆ కల్లోలాల వివరాలు వచ్చే వ్యాసాల్లో చూద్దాం.
నేనీ వ్యాసం రాయడానికి ఉపయోగించుకున్న పుస్తకాలు
- The Universal Computer: The Road from Leibniz to Turing లో Frege: From Breakthrough to Despair, Martin Davis. W. W. Norton & Company, 2000. ఫ్రేగె కరపత్రం Begriffsschrift ప్రచురణ శతవార్షికోత్సవ సందర్భంగా డేవిస్ 1979లో ఓ సమావేశంలో కంప్యూటర్ సైన్సు మీద దాని ప్రభావం గురించి ప్రసంగించాడు. ఆ ప్రసంగానికై చేసిన చారిత్రక పరిశోధనలే ఈ విలువైన పుస్తకానికి దారితీశాయి.
- Frege Explained: From Arithmetic to Analytic Philosophy, Joan Weiner, Open Court Publishing Company, 2004. ఈ పుస్తకం తర్కం లో తత్వశాస్త్రం లో ప్రత్యేకమైన శిక్షణ లేనివాళ్ళకి ఫ్రేగె ఆలోచనలని అందుబాటులోకి తెస్తుంది.
- Frege: An Introduction to the Founder of Modern Analytic Philosophy, Anthony Kenny, Blackwell Publishers, 2000.
- The Principles of Mathematics, Bertrand Russell, 1903. Fair Use Repository లో ఉచితంగా దొరుకుతుంది.
- విశ్వదర్శనం లో ఇమాన్యుయెల్ కాంట్ తాత్విక విప్లవం అధ్యాయం, నండూరి రామమోహనరావు, లిఖిత ప్రచురణలు, 2002.
- From Frege to Gödel: A Sourcebook in Mathematical Logic, 1879-1931, Jean van Heijenoort, Harvard University Press, 2002. ఇంగ్లీషులోకి అనువదించిన ఫ్రేగె-రస్సెల్ ఉత్తరాలు, ఫ్రేగె ని పొగుడుతూ రస్సెల్ రాసిన ఉత్తరం ఈ పుస్తకంలో ఉన్నాయి. ఇది స్పెషలిస్టుల కోసమయినా, మూలరచనలకి రచయిత చేసిన పరిచయాలు సామాన్యపాఠకులకి ఆసక్తిని కలిగిస్తాయి. సంభ్రమాశ్చర్యాలతో కూడిన రచయిత జీవిత చరిత్ర ను TrotskyanaNet లో చదవచ్చు.
- The Three Crises in Mathematics: Logicism, Intuitionism, and Formalism, Ernst Snapper in Mathematics Magazine 52 (Sept. 1979: 207-16). Reprinted in Douglas M. Campbell and John C. Higgins, eds. Mathematics: People, Problems, Results, vol. 2 (Belmont CA: Wadsworth, 1984): 183-193. మూడు భాగాలున్న ఈ పుస్తకం గణితంలో ఆసక్తి గలవాళ్ళకి చాలా నచ్చుతుంది. Snapper వ్యాసం Tom Conklin వెబ్సైట్ లో ఉచితంగా దొరుకుతుంది.
- Gottlob Frege, Kevin C. Klement, The Internet Encyclopedia of Philosophy, 2006. ఫ్రేగె ని, టెక్నికల్ విషయాలని దాటవెయ్యకుండా, సాధ్యమైనంత సులభంగా పరిచయం చేసే ప్రయత్నాన్ని The Internet Encyclopedia of Philosophy లో ఉచితంగా చదువుకోవచ్చు
- Ludwig Wittgenstein: The Duty of Genius, Ray Monk, Free Press, 1990. విట్గెన్స్టైన్ జీవితంలోనూ తాత్వికాలోచనలలోనూ వచ్చిన మార్పులని క్రమంగా చక్కగా చిత్రీకరించిన మంచి పుస్తకం. తప్పక చదవదగ్గది.
- Ludwig Wittgenstein: A Memoir, Normal Malcolm with contribution from G. H. von wright. విట్గెన్స్టైన్ కి అంతరింగుకులైన ఇద్దరు - స్టూడెంట్, కొలీగ్ - రాసిన సంస్మరణ ఆయనెలాంటివాడో చెప్తుంది.
- Tractutus Logico-Philosophicus, Ludwig Wittgenstein. Filepedia లో ఉచితంగా దొరుకుతుంది.
- Wittgenstein, Anthony Kenny, Blackwell Publishing, 2006.
- An Illustrated Brief History of Western Philosophy, Anthony Kenny, Blackwell Publishing, 2006.

రచయిత కొడవళ్ళ హనుమంతరావు గురించి: పుట్టిందీ పదో తరగతిదాకా చదివిందీ ప్రకాశం జిల్లా రావినూతల గ్రామంలో. ఇప్పుడు ఉండేది Washington రాష్ట్రంలో Seattle నగరానికి దగ్గర్లో. ఇంజనీరుగా పని చేసేది సాఫ్ట్ వేర్ రంగంలో. దాదాపు పాతికేళ్ళుగా అమెరికాలో ఉంటూ ఉద్యోగంలో లీనమై సాహిత్యదృష్టి కొరవడిన లోపాన్ని సరిదిద్దుకోడానికి, గత మూడేళ్ళుగా కొందరు తెలుగువాళ్ళతో పరిచయం, కాస్త తెలుగు చదవడం, ఎప్పుడన్నా ఓవ్యాసం రాయడం - అదీ ప్రస్తుత వ్యాపకం. ... పూర్తిగా »
sUryuDu అభిప్రాయం:
September 3, 2008 8:20 am
“ప్రమేయం విలువ మాత్రం అవును (True), కాదు (False) అనే రెండిట్లో ఒక విలువని మాత్రమే ఇస్తుంది”
పై ప్రవచనం కరక్టేనా?
సూర్యుడు :-)
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు అభిప్రాయం:
September 3, 2008 8:30 pm
సూర్యుడు గారూ,
మీరీ ప్రశ్న అడిగారు:
కరక్టే.
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు
D. Venu Gopal అభిప్రాయం:
September 4, 2008 12:53 am
చాలా బాగుంది. ఇంకా ఆర్ టి యస్ ఎందుకు యూనీకోడ్ ఉండగా.
sUryuDu అభిప్రాయం:
September 4, 2008 10:01 am
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు గారు,
ప్రమేయం అంటే ఒక ఫంక్షన్ కదా, ఫంక్షన్ అంటే కొన్ని విలువలని ఇన్పుట్ గా తీసుకుని ఒక అవుట్పుట్ ఇచ్చేది కదా, ఆ అవుట్పుట్ కి అవును కాదు అని ఎందుకు అవ్వాలి, అది బూలియన్ ఫంక్షన్ అయితే అయ్యే అవకాశం ఉంది కాని. మీరు చెప్పిన సూత్రం ప్రవచనాలకి సరిపోతుంది, ఏదైనా ప్రవచనం అవును కాని లేదా కాదు కాని తప్పక అయితీరాలి.
నేనేమైనా తప్పుగా ఆలోచిస్తున్నానా?
సూర్యుడు :-)
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు అభిప్రాయం:
September 4, 2008 8:19 pm
సూర్యుడు గారూ,
తెలుగు మీడియం పాఠ్యపుస్తకాలేవీ నాకు అందుబాటులో లేవు కాని ప్రవచనం అంటే గొప్ప మాట, ప్రవక్తలు చెప్పేది. ఇక్కడ మనం మాట్లాడుకుంటున్నది Propositional Logic - ప్రతిపాదనల తర్కం.
ప్రమేయం (function) అంటే మీ ఆలోచన సరయినదే. నేనో ఉదాహరణ ఇచ్చాను - Square(x). అలాగే Sum(x, y). Sum(4, 5) విలువ 9. ఇది గణితంలో మనకందరికీ తెలిసినదే.
తర్కం మన వివేచనకి సంబంధించింది. అంటే గణితం కన్నా కూడా మౌలికమైనది. అన్ని రకాల భావనలకీ, అన్ని రంగాల్లోనూ వర్తిస్తుంది. ప్రమేయాన్ని Frege కొంచం మార్చి తర్కంలో భావనకి సంకేతంగా వాడుకున్నాడు.
దానిని గణితంలో లాగా సంఖ్యలకి పరిమితం చెయ్యకుండా అన్ని రకాల వస్తువులకీ వాడాడు. RedColored(x) అన్న ప్రమేయం x మనిషైనా, జంతువైనా, వస్తువైనా వర్తిస్తుంది - ఎర్రగాఉందన్న భావనకి సంకేతంగా.
తను రూపొందిస్తున్నది ప్రతిపాద తర్కం కనుక ప్రమేయం తిరుగు ఇచ్చే విలువని రెండు విలువలకే పరిమితం చేశాడు. అలాంటి ప్రమేయాలని Truth-value functions అన్నాడు. ఆ రెండు విలువలు - True, False.
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు
sUryuDu అభిప్రాయం:
September 5, 2008 9:34 am
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు గారు,
నేను “ప్రవచనం” అన్న పదం గణిత పరిభాషలో వాడాను. “ప్రవచనం” అంటే, ఇంగ్లీష్ లో స్టేట్మెంట్ అని. గణితం లో ప్రవచనాలని, సత్య ప్రవచనం లేదా అసత్య ప్రవచనం అనిఅంటారు. గణితం లో అసందిగ్ద ప్రవచనాలకి స్థానం లేదు.
సూర్యుడు :-)
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు అభిప్రాయం:
September 6, 2008 8:01 am
సూర్యుడు గారికి,
కరెక్ట్ చేసినందుకు థాంక్స్. నేను చెప్పిన మిగతాది మీ అనుమానాలని తీర్చిందని ఆశిస్తాను.
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు
Ramarao Kanneganti అభిప్రాయం:
September 7, 2008 4:35 pm
Oh, How I wish this kind of book was available in Telugu when I was growing up!
Even now, it reminds me why I liked computer science, philosophy, and linguistics. I wish I could stop slinging code (or slides) and go back to learning this stuff.
Thanks for this series. You (we) should publish it in Telugu, perhaps after it is made a little more accessible to high school students.
–
Ramarao Kanneganti
PS: Btw, f(x) = true or false essentially depends on the “law of excluded middle”. Or, even that a statement is true or false depends on that essential principle. But, you do not have to accept it leading to two newer ways of doing math and philosophy (Intuitionism and constructionism). Both of them were popular in Europe, specifically in the Netherlands. It may appear counter intuitive, but they are very useful in computer science.
For instance, think how you can prove a theorem: a result that shows “false”, unless it provides a counter example is not much useful, right? Or, a “true” solution can be more useful if it provides a way of constructing the evidence. In short, it is very much useful for computers.
Incidentally, at Cornell, there was a system called “NUPRL” that is a theorem proving system in the late 80’s built on these principles. Ah, memories!
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు అభిప్రాయం:
September 9, 2008 9:04 pm
రామారావ్,
థాంక్స్. ఈ వ్యాసాలు అర్థం చేసుకోడానికి హైస్కూలు లెక్కలకి మించిన గణిత పరిజ్ఞానం అవసరం లేకపోయినా హైస్కూలు స్థాయిని దాటిన పరిణతి కావాలి. వీటిని బడిపిల్లలకి అందుబాటులోకి తేవాలంటే మార్పులు చేర్పులు చెయ్యాలి.
Intuitionism మీదా Brouwer గురించీ కొంత వచ్చే సంచికలో రాస్తాను.
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు
నవీన్ గార్ల అభిప్రాయం:
September 15, 2008 5:22 am
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు గారు,
పైన Loves(x,y) అన్న ప్రమేయంను క్లుప్తంగా వ్రాసేటప్పుడు L(x) అన్నారు. దీన్ని L(x,y) అని కదా వ్రాయాల్సింది?
ఇది పెద్ద పొరపాటు, తప్పు కానప్పటికీ, అలా వ్రాయటంలో ఏమైనా ఉద్దేశం ఉందేమో తెలుసుకోవాలని అనుకుంటున్నాను.
ఇలాంటి వ్యాసాలు తెలుగులో, అదీ ఈమాటలో చూడటం, చదవటం చాలా ఆనందంగా ఉంది. ఇలాంటి వ్యాసాలు మీరు పుంఖానుపుంఖలుగా వ్రాయాలని మా ఆశ,
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు అభిప్రాయం:
September 16, 2008 7:24 am
నవీన్ గారూ,
L(x,y) అనే ఉండాలి. తప్పు సరిదిద్దినందుకూ ప్రోత్సాహానికీ థాంక్స్.
Y2K భాగ్యాన గానీ సెల్ ఫోన్ల మహత్యాన గానీ, ఇప్పుడు కంప్యూటర్ టెక్నాలజీ ప్రాముఖ్యత మన పల్లెటూళ్ళ వాళ్ళకీ తెలుసు. అయితే దాని వెనుక ఉన్న శుద్ధ ఆలోచన (abstract thought) గురించి కంప్యూటర్ ఉద్యోగాలు చేసేవాళ్ళకే చాలా మందికి తెలియదు. కొన్ని వందల సంవత్సరాల చరిత్ర ఉన్న ఆ ఆలోచననీ దానికి మూలమైన కొందరు మేధావులనీ పరిచయం చేసి, దానిలోని కొన్ని అందాలు చూపాలనీ, కాస్తో కూస్తో తెలుగువాళ్ళలో శాస్త్రీయ దృక్పథం పెంచాలనీ నా ఆశ.
కొడవళ్ళ హనుమంతరావు
యన్.సీతారాంరెడ్డి అభిప్రాయం:
October 25, 2008 10:06 pm
మీ వ్యాసం విజ్ఞానదాయకంగా ఉంది. జీవితానికి గణితానికి ఉన్న సంబంధాన్ని తెలుసుకోవడానికి ఫ్రేగ్ చేసిన కృషిని అందరికీ తెలియజేసినందుకు ధన్యవాదములు. రిలేషనల్ డేటాబేస్ మేనేజ్ మెంట్ సిస్టంలో ఈ భావనలు బాగా ఉపకరిస్తాయి.