వాడుక భాషలో పద్యాలు
ముగింపు
మొన్ననుండి నిన్న పుట్టింది, నిన్ననుండి ఈరోజు పుట్టింది, ఈరోజునుండి రేపు పుడుతుంది. మొన్న ఉన్నవాళ్లు నిన్న లేరు, నిన్నటివాళ్లు నేడు లేరు, నేటివారు రేపు ఉండరు. కాలచక్రం పరిభ్రమిస్తూనే ఉంటుంది. భాసుడి తరువాత కాళిదాసు, కాళిదాసు పిదప నన్నయ, నన్నయ తరువాత పోతన, పోతన తరువాత శ్రీశ్రీ, శ్రీశ్రీ పిదప ఇంకా ఎందరో. నన్నయనాటి భాష వేరు, నేటి భాష వేరు. అవే పదాలతో, అలాగే పద్యాలు రాయనవసరం లేదు ఈ రోజు. అంటే ఆకాలపు పద్యాలు బాగులేవని కాదు. కొత్త గాలి వీచింది, కొత్త శైలి వచ్చింది. అవే నియమాలు కూడా పాటించ నవసరం లేదు. ఒక వృత్తపు లయను పాడు చేయకుండా, ఒక గురువును రెండు లఘువులు చేస్తూ, రెండు లఘువులను ఒక గురువుగా చేస్తూ రాస్తే ఛాందసులు ఒప్పుకోకపోయినా అది ఒక వృత్తము కాకపోదు. ఛందస్సులో కూడా దానికి విషమవృత్తమని ఒక పేరు ఉంది. గణాలు తప్పినా, గమనం తప్పలేదని అంగీకరిస్తారనుకొంటాను చంపకమాలను బోలిన కింది పద్యంలో.
తలుపుల తీయరా, పసిడి తలుపుల తీయర కొత్త మేడలో
పలుకుల నాడరా, తెలుగు పలుకుల నాడర కొత్త పాటలో
నిలువక సాగరా ముందు, నిలువక సాగర కొత్త ఊహతో
వెలుగుల జిమ్మరా, అలల వెలుగుల జిమ్మర కొత్త దారిలో
నా ఉద్దేశంలో ఇలా గతిలయలు చెడకుండా శ్రుతుల కింపుగా రాస్తే అది తప్పు కాదు. ఇక్కడ శ్రీశ్రీగారు చెప్పిన కింది వాక్యాలతో [రా-2] ఈ వ్యాసాన్ని ముగిస్తాను -
“నేను ఏవో యతిప్రాసలు లేని పద్యాలు వ్రాస్తూండడం చూచి మా నాన్నగారు నాకు సులక్షణసారం [తి-1] కొనిపెట్టారు. ఛందస్సు ప్రథమపాఠం చెప్పారు. అప్పటికి నాకు ఏడెనిమిది సంవత్సరాలకు మించి ఉండదు. ఆ రోజు నుండి ఎన్ని పద్యాలు వ్రాశానో చెప్పను, అన్నీ తప్పులే! కాని ఒకసారి చేసిన తప్పు మళ్లీ చెయ్యలేదు. అందరూ నా తప్పులు దిద్దేవారే! కొన్ని తప్పులు నాకు తప్పుగా తోచలేదు. అవి చెయ్యడానికి నాకేదో హక్కు ఉందనిపించింది. అందువల్ల నా వ్యక్తి చైతన్యం ప్రగాఢతరం అవుతున్నట్లు, నా బలం హెచ్చినట్లు నాకు స్పష్టంగా తోచింది!”
గ్రంథసూచి:
- [కా-1] భైరవభట్ల కామేశ్వరరావు, పద్యాలు - వాడుక భాష, ఈమాట, జనవరి 2007.
- [కా-2] భైరవభట్ల కామేశ్వరరావు, కవిత్వ భాష తీరుతెన్నులు, ఈమాట, జూలై 2008.
- [గో-1] కె. గోపాలకృష్ణరావు, శతకసౌరభం, యువభారతి, సికిందరాబాదు, 1976.
- [తి-1] లింగమగుంట తిమ్మకవి, సులక్షణ సారము, పరిష్కర్త రావూరి దొరసామి శర్మ, 1980. ఈ పుస్తకం ఇక్కడా, ఇక్కడా లభ్యం.
- [తె-1] పాత తెలుగు పాటలు, పరచూరి శ్రీనివాస్, శనగవరపు శ్రీనివాసరావు, జొన్నవిత్తుల శ్రీనాధ్ (search phrase - murisEvu virisEvu)
- [పా-1] టి. ఎస్. పార్థసారథి, భావరాజు నరసింహారావు, శ్రీ ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతులు, త్రివేణి పబ్లిషర్స్, మచిలీపట్టణము, 1978.
- [ప్ర-1] ప్రసాదరాయ కులపతి, కవితా మహేంద్రజాలం, డాక్టర్ కులపతి షష్టిపూర్తి అభినందన సమితి, హైదరాబాదు, 1998.
- [భా-1] శ్రీమహాభాగవతము, రాయప్రోలు సుబ్బారావు నేతృత్వములో సంపాదక వర్గము, ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడెమీ, హైదరాబాదు, 1983.
- [మ-1] మహతీ శంకర్, కరుణశ్రీ కవితా విజయశ్రీ, మోహన్ పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ, 1995.
- [మో-1] జెజ్జాల కృష్ణ మోహనరావు, వాడుక భాషలో తెలుగు కవితా వికాసం, ఈమాట, జూలై 2008.
- [మో-2] జెజ్జాల కృష్ణ మోహనరావు, శంకారాచార్యుల రచనలో ఛందస్సు వైభవం, ఈమాట, జూలై 2007.
- [మో-3] జెజ్జాల కృష్ణ మోహనరావు, ఏనుగుల ఆటలా - నవరసాలకు బాటలా, ఈమాట, సెప్టెంబర్ 2006.
- [మో-4] జెజ్జాల కృష్ణ మోహనరావు, చంపకోత్పలమాలల కథ, ఈమాట, సెప్టెంబర్ 2007.
- [రా-1] మిరియాల రామకృష్ణ, శ్రీశ్రీ కవితావైభవం, యువభారతి, సికిందరాబాదు, 1981.
- [రా-2] మిరియాల రామకృష్ణ, శ్రీశ్రీ కవిత్వం, దుర్గా ప్రెస్, కాకినాడ, 1980. (ఇది కూడా చూడండి).
- [రు-1] కందుకూరి రుద్రకవి, జనార్దనాష్టకం, ఆరుద్ర పీఠిక, ఆనందమోహన కావ్యమాల, మదరాసు, 1960.
- [వా-1] ఎన్. వీ. క్రిష్ణ వారియర్, A History of Malayalam Metre, Dravidian Linguistics Association, Trivandrum, 1977.
- [వీ-1] గుంటూరు వీరరాఘవశాస్త్రి, పరిష్కర్త, శతకరత్నాకరము, ప్రథమ సంపుటము, గుండు సూర్యనారాయణ అండు సన్స్, బెజవాడ, 1930.
- [వే-1] వేమన పద్యములు, నేదునూరి గంగాధరం సంకలనం, సరస్వతీ పవర్ ప్రెస్, రాజమండ్రి, 1960.
- [శా-1] సుప్రభ, శారద యాహూ గుంపు,
- [శ్రీ-1] శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు, పాడవోయి భారతీయుడా, సినిమా పాటలు, విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్, హైదరాబాదు, 1995.
- [స-1] కోవెల సంపత్కుమారాచార్య, చేరాకు ఒక శతమానం, అభినవ ప్రచురణలు, హైదరాబాదు, 2003.
- [సీ-1] గిడుగు వేంకట సీతాపతి, తెలుగులో ఛందో రీతులు, విశాలా పబ్లికేషన్స్, హైదరాబాదు, 1961.
- [సు-1] రాయప్రోలు సుబ్బారావు, దూతమత్తేభము, తి. తి. దేవస్థానం ప్రెస్, తిరుపతి, 1959.
Vamsi M Maganti అభిప్రాయం:
September 3, 2008 10:12 pm
JKM garu
As usual wonderful piece from you. Thankyou.
Might be off the track conversation but for some strange reason, your post here brings back memories of the following….Thanks to Dr Dwa.na.Sastry gari sAhitya kaburlu book -
“మున్ పటి రూల్సుకు కట్టుపడమ”ని చెప్పినా చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటశాస్త్రిగారు భావకవిత్వంపై ధ్వజమెత్తారు. బహుధాన్య సంవత్సరంనాటి “అభినవ సరస్వతి” పత్రికలోని ఈ రచన చదివితే చెళ్ళపిళ్ళవారి భావాలు తెలుస్తాయి.
rahamthulla అభిప్రాయం:
October 21, 2008 6:07 pm
సంస్కృతంలోఉన్నట్లే తెలుగులో కూడా పాదాంతంలో విరామం ఉండనిస్తే పద్యాలు వాడుక భాషలో బాగుంటాయి.ఛందోబద్దమైన పద్యాలలో ఏఏ ఆటంకాలు కవులకు ఎదురౌతున్నాయో చక్కగా వివరించారు.వాటిని అధిగమించి వాడుక భాషలో పద్యాలు రావాలి.ఈనాటి భాషకు సరిపడే విధంగా కొత్త తెలుగు ఛందస్సురూపొందించుకోవాలి. పూర్వం రంగస్థల పద్యాలవల్లనే పల్లె ప్రజలకు రాగాల జ్ఞానం అబ్బింది.
baabjeelu అభిప్రాయం:
October 28, 2008 1:49 am
క్రు(కృ)ష్ణమోహన్ గారూ,
వాడుకభాషలో ఛందొబద్ధమైన పద్యములనల్లి, సాహితీపిపాసులనలరించుతున్న కవివరేణ్యులు, ప్రస్తుతంలో ఎవరూ?
రహ్మతుల్లా గారు చెప్పిన, పాదాంతంలో విరామం: “అలా విరామం ఇచ్చేరో వేపా/చింతావారమ్మాయితో పెళ్ళి చేసేస్తాను” అని ఛందో గురువులెవరైనా జీ.వో.జారీ చేసేరా?
వేమన పద్యాల్లో ఈ “పాదాంతంలో విరామం” ?
బాబ్బాబూ “వేమన పద్యాల్లో కవిత్వం వుందా?” అని అనకండి.
mOhana అభిప్రాయం:
October 28, 2008 6:31 am
నమస్తే భాస్కర్ గారూ:
మీ ప్రశ్నకు జవాబు నా దగ్గర లేదు. కానీ వాడుక భాషలో అల్లిన పద్యాలకు ఆదరణ లభిస్తే చాలామంది ఈ ఉద్యమంలో పాల్గొంటారని నా ఊహ. దేశి ఛందస్సులో (అంటే సీసము, ఆటవెలది, తేటగీతి, ద్విపద లాటి ఛందస్సులో) సామాన్యముగా ఏ పాదానికి ఆ పాదం స్వతంత్రంగా నిలిచి ఉంటుంది. ద్విపదకు ఇది ఒక నియమము కూడా. కంద పద్యాలలో సామాన్యంగా రెండవ పాదాంతములో విరామము ఉంటుంది. ఈ పాదాంత విరామము సంస్కృతమునుండి దిగుమతి చేసికొన్న వృత్తాలలో మాత్రం ఉండదు. కన్నడ తెలుగు భాషలలోని ఒక ప్రత్యేకత ఇది. నాకేమో ఇలా వ్రాస్తే పద్యాలు వచనాలలా ఉంటయని అనుమానం. పండితులు, విమర్శకులు పాదాంత విరామము లేకుడా వ్రాయడం ఒక ఉత్తమ కళ అనీ, అది తెలుగు భాషకు అందాన్ని ఇస్తుందని చెబుతారు. ఇందులోని ఊహలను, అపోహలను చర్చిస్తే బాగుంటుంది. ఉంటాను. - మోహన
Rohiniprasad అభిప్రాయం:
October 28, 2008 11:16 am
శ్రీశ్రీ రాసిన వచనంలాంటి కందపద్యం:
అవురా శ్రీరంగం శ్రీ
నివాసరావూ బలే మనిషివే ఇక నీ
కవితావాద్యం చాలిం
చి వెళ్ళిపొమ్మనకు నన్ను సిరిసిరిమువ్వా
Rohiniprasad అభిప్రాయం:
October 28, 2008 11:30 am
ఈ మంచి వ్యాసం చదివాక (ఎవడి గొడవ వాడిది అన్న పద్ధతిలో) నాకు సంగీతంలో దీనికొక పోలిక కనిపించింది. వాడుకభాషను ఛందస్సులో బిగించినట్టే శాస్త్రీయరాగాలను లైట్ మ్యూజిక్ లో ఇమిడించడం. భైరవి, తోడి వగైరా కర్నాటక రాగాలు మరీ గంభీరం. వాటిలో తేలిక ట్యూన్లు చెయ్యడం చాలా కష్టం. అయితే వాటిని ఆ రూపంలో గుర్తుపట్టడం కష్టం. ఉదా. పెండ్యాల చేసిన “నీవుండే దాకొండపై” అనే పాట ఆనందభైరవి అని చప్పున గుర్తుకు రాదు. ఈ కుస్తీతో పోలిస్తే వాడుకభాషలో వృత్తాలు రాయడమే చాలా సులువు!
baabjeelu అభిప్రాయం:
October 29, 2008 7:06 am
కృష్ణమోహన్ గారూ, నమస్తే.
వాడుక భాషలో ప్రస్తుతం ఎవరూ పద్యాలు రాయట్లేదు. విశాలాంధ్ర లో కాగడా పట్టుకుని వెతికినా కనబడరు. బహుశా చేతకాక అయ్యుండొచ్చు.
ఛందస్సు వగైరాల మీద పట్టున్న మీరూ, కామేశ్వర రావు గారూ, ఇంకా మీ లాటి వారు “వాళ్ళూ వీళ్ళూ రాసిన” ఛందోబద్ధమైన పద్యాల గురించి రాస్తూనే, వాడుక భాషలోనో, చిన్నయ సూరి భాషలోనో, ఇంకొ దాంట్లోనో పద్యాలెందుకు రాయరు?
“ఎవరో రాస్తారని, ఏదో చేస్తారని” ఎందుకు ఎదురు చూస్తున్నారు?
Srinivas Nagulapalli అభిప్రాయం:
October 30, 2008 8:23 am
బాబ్జీలు గారికి నమస్కారం.
మోహనగారు వాడుక భాషలోనే కాదు, కొత్త ఛందాలలో కూడా పద్యాలు వ్రాస్తూనే ఉన్నారు. అంతకంటే ముఖ్యంగా, ఎవరైనా ప్రయత్నిస్తే
సాయం కూడా చేస్తున్నారు. మనమే చదవట్లేదు!
సీ. పద్యమా! యెందుకు పాతి పెట్టెదనని
ప్రతినబూనిరిమన రచయితెపుడొ
పద్యమా! కాదది పామని కొట్టెద
కర్రతో యనెమన కవియె నొకరు
పద్యమా! నీయొక్క పాడు శృంఖలములు
పగులగొ ట్టెదనని పల్కె నొకరు
పద్యమా! నీవొట్టి పాతకా లపురోత
క్రొత్త కావాలనె క్రొత్త కవులు
తే. కాని భాష నిలబడి పకపక నవ్వె
సొంత రూపాల పైచిచ్చు వింత గొలుప
తనదు బిడ్డల మేలునె తలచి పలికె
మస్తు శుభమస్తు యారోగ్య మస్తు యనుచు!
========
విధేయుడు
-Srinivas
Lyla yerneni అభిప్రాయం:
October 30, 2008 6:05 pm
శభాష్ S.N. బాగుంది సీసం. Yummy.
Easy does it బాబ్జీలూ! విశాలాంధ్రలో, మరింత విశాల ప్రపంచంలో, అంతా పద్యాలు రాసే పని మీద ఉండరు కదా! ఎవరికి ఉషారు వచ్చినపుడు వాళ్ళు ఇష్టమైన విషయాల మీద, ఇష్టమైన పద్ధతిలో -వచనమో, పద్యమో, పాటో- రాస్తారు. ఎవరికి సమయం ఉన్నప్పుడు వాళ్ళు చదువుతారు. ‘ఈ మాట’ మేగజీన్ ఎప్పుడు కావాలంటే అప్పుడు చదువుకోవచ్చయ్యే. రచనలు ప్రచురించిన వరసలోనే చదవక్కర్లేదు కూడా. వెనక వెనక్కూ, మళ్లీ ముందుకీ, వెళ్ళొచ్చు. “పదండి ముందుకు, పదండి తోసుకు, పోదాం పోదాం పైపైకి” -అనే అంత హడావిడేం లేదు. మనకు కావాల్సిన విషయాలు మనిష్టమైనప్పుడు చదవొచ్చు. నేనైతే లైబ్రరీలో లాగా నిశ్శబ్దంగా చదువుకుని ఆనందిస్తుంటాను అప్పుడప్పుడూ. ఈ వ్యాసం అలాగే చదివేసి వెళ్ళిపోయాను. చదివినప్ప్పుడల్లా మాట్లాడం కదా. కొన్నిసార్లు మౌనంగా ఆలొచించటం కూడ అవసరమే. ఈ చదవటం, రాయటం అనే కార్యక్రమం అలా సాగుతూనే ఉంటుంది. మరమరాలు తింటూ చదువుకుంటూ ఉంటమే. Relax. Where is the anxiety? Easy does it మై డియర్ బాబ్జీలూ!
లైలా
baabjeelu అభిప్రాయం:
October 31, 2008 9:52 am
కృష్ణమోహన్ గారూ,మీకు చేత కాదని నేననుకోవడంలేదు. మీరు రాసిన పద్యాలు నేను చూళ్ళేదు. క్షమించండి. మీరు గానీ, కామేశ్వర రావు గారు గానీ, మరెవరైనా గానీయండి; ఛందోబధ్దమైన పద్యాలు నా “హ్రస్వదృష్టి”కి (దానికి తోడు చెత్వారం)కనబడలేదు. అది నా తప్పే. కానీ ఒక విషయం చెప్పండి, మీ వ్యాసంలో వుదాహరణలు ఇప్పటివాళ్ళవి ఎంత %? అది చా………లా తక్కువనిపించింది నాకు. అందుకని అడిగేను. వాడుక భాషలోనైనా, మరేభాషలోనైనా ఛందొబధ్ధమైన పద్యాల విషయం ఎలాటిదంటే: ఒకప్పటి మన గొప్ప ఆట “హాకీ” ఇప్పటికీ గొప్పదనడంలాటిది. ప్రస్తుతం “హాకీ” గొప్పగా ఆడీవాళ్ళు లేకపోయినా.
ఇంతకీ శ్రీనివాస్ నాగులపల్లి గారుదహరించిన తేటగీతి చివరి పాదంలోని “మస్తు”
“తూ చీజ్ బడీ హై “”మస్త్ మస్త్”" లోని మస్తేనా? ఇంకో మస్తా?
ఇందులో ఇకటాలేటీలేవు. తెలకడగడం అంతే. దయుంచాల.
లైలాగారు చెప్పిన “ఈమాట” యొక్క “ఎడ్వాంటెజి” వొప్పుడో వొప్పీసుకున్నాను. మౌనంగా అలోచించడవొక్కటే నేర్సుకోవాల. “సబ్మిట్” మీద “క్లిక్” కొట్టినకాణ్ణించీ అదీ మొదలెడతాను.
Srinivas Nagulapalli అభిప్రాయం:
November 1, 2008 5:24 am
బాబ్జీలు గారు,
మస్తు ఉపకారం చేసారు గా ప్రశ్న అడిగి. నా పాయింటుకు సూ…….టితనం తెచ్చారు.
వాడుక భాషలో పద్యాల గురించే మన ముచ్చట. మస్తుగా సదివినోళ్ళు, సూసినోళ్ళు, వాడుక భాషలోని పదానికే అర్థం తెలియక తటపటాయిస్తే, ఇక అందులో పద్యాలు రాయడం, చదవడం, అవి సులభంగా, సవ్యంగా పాఠకునికి అర్థమవడం- అంతా అయ్యే పనేనా అని పెద్ద, చెడ్డ అనుమానం. కారణం? మన సక్కని భాషకు సక్కని dictionaries సామాన్యులకు అందుబాటులో లేకపోవడం.
అదృష్టం బాగుండి Brown Telugu-English dictionary లో “మస్తు” అంటే “సమృద్ధి, plenty, abundance” అని ఒక అర్థం ఉంది. మనకున్న ఎన్నో dictionaries లో అది ఉంటుందని ఆశైతే లేదు. మనకాడ పుట్టిన bazaar పదానికి అర్థం వ్యుత్పత్తులు మన కాడ కన్నా English dictionaries లోనే మంచిగా దొరుకతయి. మనదైపోయిన పదానికి అర్థం, మరో భాషలోని పాటను చెప్పుకొని వివరించుకుంటేనేగాని అర్థం కాని దుస్థితిలో ఉన్నాం. వాడుక భాష వాడితేనే సదువుకున్నోళ్ళు పరేషానైపోతే, వేరేవాళ్ళ పరిస్థితి దేవుడెరుగు.
==============
విధేయుడు
-Srinivas
Kameswara Rao అభిప్రాయం:
November 1, 2008 5:33 am
ఈ మధ్య ఇంటర్నెట్టు సౌలభ్యానికి కాస్తంత అభ్యంతరం ఏర్పడి ఈ చర్చని ఇంతవరకూ చూడలేదు. దీని గురించి తాపీగా మళ్ళీ ఆలోచించి రాయాలి. ప్రస్తుతానికి రెండు మూడు విషయాలు.
మోహనగారు వాడుకభాషలో పద్యాలకి ఆదరణ లభించాలని కోరుకున్నారు. సమంజసమే. వాడుక భాషలో పదునైన, అందమైన పద్యకవిత్వం వస్తే (రా గలిగితే) దానికి ఆదరణ తప్పకుండా లభిస్తుందని నా నమ్మకం.
తెలుగులో పాదాంత విరామం గురించి. అది సంస్కృతంలో నియమం. తెలుగులో లేదు. కాబట్టి, కావాల్సిన చోటల్లా ఆ విరామాన్ని పాటించడానికీ అవకాశం ఉంది, అక్కరలేదనుకున్నప్పుడు పాటించకపోడానికీ అవకాశం ఉంది. కాబట్టి ఈ విషయంలో తెలుగు ఛందస్సులో ఎక్కువ వెసులుబాటు ఉందన్నమాట!
బాబ్జీలుగారు తమ వ్యాఖ్యల్లోకి రెండు మూడు సార్లు నన్ను లాక్కొచ్చారు :) వారికోసం నేను వాడుకభాషలో రాసిన పద్యాలు: “నాన్నా తెలుసా“.