మేళకర్తల పేర్లు కటపయాది సూత్రం కోసమని తయారుచేసినవనేది తెలుస్తూనే ఉంటుంది. రాగాలు ప్రాచీనమైనవి. మేళకర్త సిస్టం ఆ తరవాత ఎప్పుడో ఏర్పాటైనది.

మేళకర్త కాకపోతే సందర్భాన్ని బట్టీ, మూడ్ ను బట్టీ రాగాన్ని కొంత వైవిధ్యంతో ఆవాహన చెయ్యవచ్చు. ఉదాహరణకు హిందూస్తానీ పద్ధతిలో విద్యార్థులకు యమన్ నేర్పుతున్నప్పుడు ని రి గమ అని నేర్పుతారు. స రి గమ అని పాడితే మార్కులు తగ్గిస్తారు. అయితే కొన్ని ఖయాల్, గత్ రచనల్లో ఆ ప్రయోగం వినిపిస్తుంది. బిస్మిల్లా ఖాన్ రికార్డు ఒకటి గత్ స ని సారిరిగారీ సనిసని దానీసా అని మొదలవుతుంది.

ఇంకొకాయన అన్నట్టు జన్య రాగం ముందు ఉండి జనక రాగం తర్వాత పుట్టడం లో అసంబద్ధత ఏమీ లేదు. ఉన్న రాగాల్ని categorize చెయ్యడానికి, అర్థం చేసుకోటానికి మనం కల్పించుకున్న formulaలు జనక రాగాలు. జగమెరిగిన సత్యాల్ని science కోడీకరించినట్లు.

I appreciate Mr.Rohini Prasad’s commitment in adorning the articles with audio support. The article is simply ‘add-to-favorites-able’.

మీరడిగిన ప్రశ్నలు తరుచుగా ఎదురయేవే. నేను కొన్ని లెక్చర్ డెమాన్ స్ట్రేషన్లలో ఇటువంటివే విని ఇన్ ఫార్మల్ గా కొంతవరకూ సమాధానాలు చెప్పాను. ఇవన్నీ విశదీకరించగలిగిన పెద్దలు చాలామందే ఉంటారు. ఇతర మార్గాలూ ఉంటాయి. నాకు తెలిసినంత మేరకు, వీలు వెంట కొన్ని వ్యాసాల్లో మీరడిగిన విషయాలను వివరించడానికి ప్రయత్నిస్తాను.

శాస్త్రీయసంగీతం వెంట విధిగా ఉండే కొంత ‘చాదస్తం’ ప్రతివారికీ రుచించకపోతే వారిని తప్పుపట్టలేం. మెలొడీని విని ఆనందించేందుకు సరిపోయేంత మటుకు కొంత గ్రామరును పరిచయం చేస్తే తెలుగువారిలో సంగీతం మరింత బలపడుతుందని ఆశ. ఈ ప్రయత్నం చాలా గొప్పదని కాని, తద్వారా కీర్తిప్రతిష్ఠలు వస్తాయనిగాని కలలో కూడా అనుకోను.

నా మటుకు రాగాలనేవి సజీవంగా మోగుతూ, శ్రోతలను ఆనందపరిచేవి. నా వ్యాసాల ఉద్దేశం కూడా సంగీతాన్ని సామాన్యశ్రోతలకు దగ్గర చేర్చాలనే.

ఇక కాంట్రవర్సీ మాటకొస్తే జన్యరాగం అనేదాని పేరెంటేజిని నిర్ణయించడానికి తంటాలు తప్పవు. ఉదాహరణకు మోహనరాగంలో మ, ని స్వరాలు ఉండవు. సిద్ధాంతరీత్యా దాన్ని రి2, గ2, ద2 ఉన్న హరికాంభోజి(28), ధీరశంకరాభరణం(29), వాచస్పతి(64), మేచకల్యాణి(65) లలో ఏ మేళకర్తనుంచయినా జన్యంగా అనుకోవచ్చు. సంప్రదాయాన్ని బట్టీ, అనుస్వరాలనిబట్టీ పండితులు హరికాంభోజికి జన్యమని అంటారు.

మేళకర్త రాగాలతో లిబర్టీస్ తీసుకోవడం కష్టమనీ, కల్యాణిలో నిరిగమ మొదలైన ప్రయోగాలు యథేచ్ఛగా చెయ్యవచ్చనీ కొందరు గాయకులు నాతో అన్నారు. ప్రాక్టికల్ మ్యూజిషియన్లకి ఈ సంగతులు తెలుస్తాయి. మేళకర్త సిస్టం పక్కాగానూ, మరీ పక్కాగానూ ఉంటుందనీ, హిందుస్తానీ వారి పది ఠాఠ్ ల పద్ధతి మరీ తక్కువగానూ అనిపిస్తుందనీ రవిశంకర్ ఒక సందర్భంలో అన్నాడు. మేళకర్త రాగాలను గురించి నేను బాలమురళిగారినీ, సంగీతరావుగారినీ, రజనీకాంతరావుగారినీ అడిగాను. ఎవరి అనుభవాన్నిబట్టి వారు సమాధానాలు చెప్పారు.

సంగీతాన్ని చూసి జడవకుండా వీలయినంత ఎక్కువమంది విని తెలుసుకోవాలని నా ఉద్దేశం. మేచకల్యాణిని దాటి ముందుకు వెళ్ళి, నా వ్యాసం కల్యాణి రాగంతో పరిచయాన్ని పెంచగలిగిందో లేదో మీరు చెపితే సంతోషిస్తాను.

[This comment has been edited - Editors]

Before reading this article, I used to think that Kalyani and Mechakalyani are one and the same. Though it is not very important in the context, I did some R&D, consulted my gurus, and came to know that they are slightly different in fact and have a little variance in bhavams.

Thanks to Eemaata for a useful and interesting article.

Please keep this series up and give similar articles in future also.

మీరు కల్యాణి రాగానికి మంచి వ్యాఖ్యానంతో పాటు ఆడియో లింకులిచ్చి, రాగాన్ని మరింత సులువుగా శ్రోతపాఠకులకి తెలియజేయటం చాలా బాగుంది. మీరు ఇలాగే మిగిలిన రాగాలను కూడా పరిచయం చేస్తే బాగుంటుంది.

మీరిచ్చిన లింకుల్లో, బాలమురళి, భీంసేన్ జోషిల జుగల్బంది ఒక అరుదైన కచేరి. సంగీతంలో రెండు మేరు పర్వతాలైన ఇద్దరు వస్తాదులు ఒకే వేదికపై ఉంటే ఇక చెప్పేదేముంది! బాలమురళి పాడుతున్నప్పుడు, భీంసేన్ జోషి అంత పరవశంగా ఎలా స్పందించాడో! ముంబై షన్ముఖానంద హాలులో జరిగ ఈ కచేరీ చూడగలగటం నా అదృష్టం. పాత జ్ఞాపకాలను గుర్తు తెచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు.

లక్ష్మన్న

రాజన్ పారీకర్ వెబ్ సైటుని పాఠకులకి పరిచయం చేసి మంచిపని చేశారు. శాస్త్రీయసంగీతంలో (ముఖ్యంగా హిందూస్తానీ) ఎంతో దుర్లభం అనిపించే ఆడియో క్లిప్ లను అతను సేకరించాడు. ఎన్నెన్నో రాగాలు…ఎందరెందరో విద్వాంసులు…అవన్నీ చూస్తూ, వింటూ ఉంటే ఎంతసేపైనా గడిచిపోతుంది.

Ranga.

మీరు రాసినట్లుగా

అసలు జనక, జన్య రాగాల విభజన గురించి పెద్ద కాంట్రవర్సీయే ఉంది. కటపయాదిసూత్రం కోసమని కల్యాణిని మేచకల్యాణి అంటారని అనేవారూ ఉన్నారు, రెండూ కొద్దిగా వేరని వాదించేవారూ ఉన్నారు.

జనక, జన్య రాగాల విభజన గురించి పెద్ద కాంట్రవర్సీ ఉందని నేనెక్కడా వినలేదు. మద్రాసు సంగీత అకాడమీ వాళ్ళు వేసిన గానకళా బోధిని లో కూడా మీరు చెప్పినట్లు కాంట్రవర్సీ ప్రస్తావించ లేదు. అక్కడే కాదు, నేను సంగీతానికి సంబంధించిన ఏ పుస్తకంలోనూ చదవలేదు. ఏ సంగీత విద్వాంసుడి నోటా వినలేదు. “రెండూ కొద్దిగా వేరని వాదించేవారి” గురించి కొన్ని రెఫరెన్సులు ఇస్తే నాలాంటి పాఠకులకి ఉపయోగపడుతుంది.

మీకు వ్యక్తిగతంగా జన్య, జనకరాగాల మీద ఆసక్తి లేకపోతే ఆ విషయం ప్రస్తావించకుండా ఉండుంటే బాగుండేది.

- సాయి బ్రహ్మానందం గొర్తి
[This comment has been edited - Editors]

“లక్ష్మన్న చెప్పినట్టుగా కల్యాణి రాగం 65వ మేళకర్త అయిన మేచకల్యాణి నుంచి జనించిన రాగం.”

కళ్యాణి రాగం మేచ కళ్యాణి జన్యం కాదు. రెండు రాగాలూ, అంటే మేచకళ్యాణి నే కళ్యాణి అని పిలుస్తారు. ఇది 72 మేళ కర్త రాగాల విభజన కోసం కటపయాది చక్రం ప్రకారం కళ్యాణి రాగాన్ని మేచ కళ్యాణి గా వ్యవహరిస్తున్నారు తప్ప రెండూ ఒకటే! జన్య రాగ నిర్వచనం వేరు.

ఈ విషయం లక్ష్మన్న గారి వ్యాసం చదివినప్పుడే రాద్దామనుకున్నాను. ఎందుకో కుదరలేదు.

కానీ అదే విషయాన్ని ఇంకో సంగీతకారుడు బలపరచడం చూసి ఉండబట్టలేక రాస్తున్నాను.

ఈ మాట సంపాదకులు ఇలాంటి సంగీత పరమైన వ్యాసాల్ని కూడా ప్రచురించే ముందు సంగీతం వచ్చిన వారి చేత సమీక్ష చేయిస్తే ఇలాంటి తప్పులు దొర్లవని నా అభిప్రాయం.

-సాయి బ్రహ్మానందం గొర్తి