5.

ఈ నాటకాన్ని కుదించి కత్తిరించి కొన్నివందలసార్లు దేశవ్యాప్తంగా ప్రదర్శించడం మూలంగా ఏం జరిగిందో చెబుతాను. ఇది నా ఉద్దేశం. నారాయణరావు గారి అనువాదంతో గాని, ఆయన రాసిన వెనుకమాటతో గాని దీనికి సంబంధం లేదు. అసలు రెండవ కన్యాశుల్కం ఎక్కడన్నా ఎప్పుడన్నా ప్రదర్శించారో/ప్రయోగించారో లేదో తెలియదు. నాకు తెలిసినంతలో ఈ నాటకాన్ని ఎప్పుడూ కుదించే ప్రదర్శించేవారు. అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారు తను చేసిన కుదింపు గురించిన వివరణ అనుబంధంలో ఉన్నది. నార్ల వెంకటేశ్వర రావుగారు సాహిత్య అకాదెమీ కోసం ఈ నాటకాన్ని సగానికి కుదించారు. తన కుదింపును ఎవరు విమర్శించినా, అబ్బూరి వారు మెచ్చుకోవచ్చని ఉపోద్ఘాతంలో చెప్పుకున్నారు. వెంకటేశాన్ని అగ్నిహోత్రావధాన్లు జుట్టు పట్టుకొని కొట్టబోతున్న ఘట్టంతోనే అబ్బూరి గారు కూడా నాటకం ఆపుచేసేవారు.

కన్యాశుల్కంలో మనల్ని ఆకర్షించేవి సంభాషణలు. ముఖ్యంగా గిరీశం వల్లించే హాస్యోక్తులు. అతగాడి ఇంగ్లీషు! మధురవాణి చెప్పే అందమైన మాటలు, పూటకూళ్ళమ్మ చీపురు దెబ్బలు. కన్యాశుల్కంలో చాలా మాటలు ఆధునిక సంస్కృతిలో భాగం అయిపోయినాయి. అది నిజంగా గొప్ప విషయమే! అయితే గిరీశం మోసగాడే అయినా వాడంటే జనానికి అదోరకమైన సానుభూతి. నిజంగా బుచ్చమ్మ మీదకన్నా వాడిమీదే సానుభూతి. ఇక లుబ్ధావధానులు, అగ్నిహోత్రావధానులూ, ప్రదర్శనలో పరమ ఛాందస మూర్ఖుల్లా కనిపిస్తారు. వాళ్ళంటే ఎగతాళి. సౌజన్యా రావుతో అగ్నిహోత్రావధానులు చేసే సంభాషణలు కత్తిరింపుల్లో పోవడం మామూలు కాబట్టి, వాళ్ళు మూర్ఖులనే చిత్రమే మనకు కనిపిస్తుంది. అలాగే లుబ్ధావధానులు రామప్పంతులుతో చేసే సంభాషణలు చాలా కుదింపులో పోతాయి. రామప్పంతులుని గేలి చేసే భాగం సాధారణంగా పోతుంది, ఈ కుదింపుల్లో! కారణం : ప్రయోక్తల ‘ఉద్దేశంలో’ జనానికి విసుగు పుడుతుందన్న భయం. జన రంజకంగా ఉండటానికి లుబ్ధావధానులు, అగ్నిహోత్రావధానులు సనాతనులుగా, పరమ మూర్ఖులుగా చూపించడం అవసరం. అలాగే కరటక శాస్త్రి, మహేశం, మధురవాణి ఈ పెళ్ళిని ఆపడానికి ఆడించే భాగాలు, ఆ మాటలూ ప్రజల మనస్సులో ఉండవు. అవి మరుగున పడిపోతాయి. కారణం: అందులో హాస్యం పాలు చాలా తక్కువ.

1955 లో కేతవరపు రామకోటిశాస్త్రి గారు కన్యాశుల్కంపై రాసిన వ్యాసంలో ఇలా ఇలా రాసారు : “ఈ రూపకములో ప్రవేశపెట్టబడిన పాత్రములు నాటికాలమున నున్న కొందరనుద్దేశించి యున్నవని విశాఖజిల్లా వారు చెప్పుదురు.” ఆయన తరువాత మార్క్సిస్టు సిద్ధాంతాలతో ప్రభావితమై కన్యాశుల్కంపై చాలా వ్యాసాలు రాసారు. అయితే, ఏ వ్యాసంలోనూ మళ్ళీ ఈ ప్రస్థావన తేకపోవడము కొందరికి ఆశ్చర్యమే!