1.6 ముగింపు

ఒక వాస్తవాన్ని కళాత్మక అభివ్యక్తిలో విస్తృతంగా చర్చించే అవకాశాన్ని కల్పించే నవలా ప్రక్రియలో ‘మనసున మనసై’ రాశారు. మిగిలిన ప్రక్రియల్లో ఈ విషయాన్ని ఇలా చర్చించే, ఆలోచింపజేసే అవకాశం లేదా? అని ప్రశ్నించుకుంటే, ‘కథ’ లో సమస్యలని సంభాషణగానో, వర్ణనగానో సూచించేసి, ముందుకి వెళ్ళి పోవడం జరగవచ్చు. కవిత్వంలో స్పందనకి ఉన్నంత ప్రాధాన్యత చర్చకి ఉండదనలేం కానీ, దాన్నే ‘విశ్లేషణ’ పదంతో చెప్పుకున్నా, నవలకి ఉన్నంత విస్తృత పరిధి లేదనే చెప్పుకోవచ్చు. ‘నాటకం’ లో కూడా కొంత వివరంగా చర్చించే అవకాశం ఉన్నా, ‘నవల’ లో ఉండే సౌలభ్యం దానికి లేదు. కనుక, ఉద్యోగినైనా మధ్యతరగతి స్త్రీ పొందే కష్టాలను నవలలో రచయిత్రి బాగా చర్చించ గలిగారు.

ముఖచిత్రం కూడా రచయిత్రి ఉద్దేశించిన భావాన్ని వ్యక్తం చేసేటట్లుగానే ఉంది. బాలి ఆ ముఖ చిత్రాన్ని అర్థవంతంగా గీశారు. ఒక చెట్టు పచ్చని ఆకులతో నిండి, దాన్ని బలమైన కాండంతో చిత్రించారు. దాని కింది ఇద్దరు (ఒక పురుషుడు + ఒక స్త్రీ) కూర్చొని ఉంటారు. అక్కడ కూడా పురుషుని శిరస్సు ఎత్తుగా ఉండి, స్త్రీ చిత్రం, ఆ పురుషునికి దిగువుగా కూర్చొని, అన్యోన్యంగా ఉన్నట్లుంటుంది. ఇది ఒక చక్కని ప్రతీకాత్మక చిత్రం. సంసారమనే (వివాహం) వృక్షం బలంగా ఉండాలంటే, స్త్రీ పురుషుల మధ్య అన్యోన్యత ఉండాలి. రచయిత్రి అన్యోన్యత కాలమాన పరిస్థితులను బట్టి ఆనుగుణ్యత (సర్దుబాటు) పై ఆధారపడి ఉంటుంది. సమకాలిన పరిస్థితులు పరిశీలించినట్లయితే, ఇంకా పురుషుని ఆధిక్యత కొనసాగుతూనే ఉంది. స్త్రీ అణకువతో, అనుగుణ్యతో నడుచుకొంటూనే ఉండటం చాలావరకూ కనిపిస్తుంది. అలా కాకపోతే ‘సంసారం’ (వివాహం) అనే వక్షం కల్పించే ఆహ్లాదకరమైన ఛాయల్లో జీవించలేరని, దానికి ‘జయంతి’ పాత్రే నిదర్శనమనే రచయిత్రి చెప్పిన సందేశాన్ని చక్కగా వ్యక్తీకరించగలిగింది. ఈ నవలలో రచయిత్రి చెపినట్లు పాత్రలు నడవడటం, తన ఆశయానికి అనుగుణంగా మలచుకోవడం వల్ల ‘రచయిత్రి’ ‘సమకాలిన వాస్తవాన్ని’ గుర్తెరిగి మసలుకోమనే సందేశం ఉంది ‘జయంతి’ పాత్రను సంఘర్షణాత్మక పాత్రగా చిత్రించినా, ‘దృష్టికోణం’ వల్ల ‘పాత్రచిత్రణ’ లో ‘వాస్తవాన్ని’ కల్పించేటప్పుడు ఆదర్శాల వైపు పయనింపజేసి, ఆ ఆదర్శాన్నింకా అందుకో లేని సమాజం లోనే నివసించడం వల్ల వైఫల్యాలు చెంది ఆమె ఒంటరిగా మిగిలినట్లు చేరిస్తే ఇది స్త్రీ చైతాన్యాన్ని మరింత పెంచగలిగేదేమో!

ఏది ఏమైనా తెలుగులో స్త్రీవాదం ఎదురుకుంటున్న ఆటుపోట్లను అవగాహన చేసుకోవడానికీ నవల ఎంతగానో సహకరిస్తుంది.