ఈ కధ చదివాక, “రచయిత ధైర్యాన్ని మెచ్చుకోవడానికీ”, “విమర్శలు చేసిన రచనా దురంధురల (దుస్) సాహసాన్ని ప్రస్తావించడానికీ” మీకెంత ‘హక్కు’ వుందో, అంతే ‘హక్కు’, ఈ కధ నచ్చని వారికి, “ఈ పాత్రలు ఉపయోగపడవు, ఈ కధ నిరర్ధకం” అని తీర్మానించడానికి వుంటుంది.
ప్రతీ కధా ఒక నీతిని బోధించాలి అని ఎవరూ అనరు. అయితే రచయిత ఆ కధని చెప్పేటప్పుడు, దాని లోని విషయాలతో ప్రత్యక్షంగా గానీ, పరోక్షంగా గానీ ఏకీభవించడమో, విమర్శించడమో చేస్తాడు. వార్తా విలేఖరి మాత్రమే ఒక విషయంలోని సత్యాసత్యాల్ని ఒక వార్తలాగా చెప్పి వూరుకుంటాడు. రచయితలు సమాజం లోని విషయాలనే తమ రచనల్లోనూ ప్రతిబింబిస్తారు. దాన్ని బట్టీ పాఠకులు తమ చైతన్యానికి అనుగుణంగా అభిప్రాయాలు ఏర్పరుచుకుంటారు.
“పాఠకులకు బాధ్యతలే వుంటాయీ, హక్కులు వుండవూ” అని మీరు అనడం నిజంగా సాహసమే. ఈ అభిప్రాయంతో నేను పూర్తిగా విభేదిస్తాను. ఒక రకంగా చూస్తే, పాఠకుడికి రచనకి సంబంధించి ఒక బాధ్యత అంటగట్టడం కూడా నాకు నచ్చదు. అయితే ఒక రచనకి సంబంధించి, పరిమితుల్లో, తన చైతన్యానికి అనుగుణంగా, స్పందించే హక్కు ఒక పాఠకుడికి ఎప్పుడూ వుంటుంది. విమర్శ సహేతుకంగా వుంటే, ఇతర పాఠకులు కూడా అంగీకరించొచ్చు, లేదా విభేదించొచ్చు. లేకపోతే రెండు మాటల్లో, “నచ్చలేదూ, ఈ కధ అనవసరం” అంటూ, తన అభిప్రాయం చెప్పుకోవచ్చు. రచయిత తన రచనని పబ్లిక్ లో పెట్టినప్పుడు, ఇటువంటి విమర్శలకి సిద్ధపడి వుండాలి. అభిప్రాయాలని సెన్సార్ చెయ్యడానికి ఈమాట వారు ఎప్పుడూ వున్నారు.
ఆఖరుగా చెప్పొచ్చేదేమంటే, పరిమితుల్లో, ఒక పాఠకుడికి ఒక కధ ఎంత వరకూ పనికి వస్తుందీ అని చెప్పే హక్కు వుంటుంది అని. రచయితలు రాసేదే పాఠకుల కోసం కనుక.
ఇంకో విషయం. మీరు, “లేక కధలోని ప్రతీ పాత్రలు వాళ్ళని వాళ్ళు విశ్లేషించుకోవడానికి ఒక “పెద బాలశిక్ష” ఏమైనా వుందా” అని అడిగారు.
కధలోని పాత్రలు వాళ్ళని వాళ్ళు విశ్లేషించుకోవడం ఏమిటీ? అవి కధలో పాత్రలు కదా? కధ చదివే వాళ్ళు ఆ పని చేస్తారు. రచన చేసేటప్పుడు రచయిత కూడా ఆ పని చేస్తాడు. తాను సరి అనుకున్నదే తన పాత్రల చేత చెప్పిస్తాడు విమర్శ లేకుండా. పాఠకులు కూడా తాము సరి అనుకున్నవాటితో ఏకీభవిస్తారు. లేదా విమర్శిస్తారు. వారికి ఆ హక్కు లేదనే హక్కు మీకు లేదని నేను అనుకుంటున్నాను. మీరు కూడా ఒక పాఠకులే కదా?

- ప్రసాద్

నచ్చకాపోతే దులిపేసుకోండీ అనడం ఇంకా విడ్డూరంగా వుంది. మీరు చెసిన వ్యాఖ్య “సగటు కధలని” దృష్టిలో పెట్టుకుని చేసినది అయినా, కధ చదవకుండ ఈ రచయిత ని అదే గాటకి కట్టడం ఎంతరకు సమంజసం?

@ప్రసాద్ గారూ: అన్నీ కధలూ నీతిని బోధించాలి అనిగాని ఏమైనా వుందా, లేక కధలోని ప్రతీ పాత్రలు వాళ్ళని వాళ్ళు విశ్లేషించుకోవడానికి ఒక “పెద బాలశిక్ష” ఏమైనా వుందా. పాత్రల స్వరూప స్వభవాలని విశ్లేషించడం, పాఠకునిగా మన భాద్యత కావచ్చుగాని, “ఈ పాత్రలు ఉపయోగపడవు, ఈ కధ నిరర్ధకం” అని తీర్మానించడం మన హక్కుమాత్రం కాదు…

ఇటువంటి కధని ఎంచుకున్నందుకు రచయిత ధైర్యన్ని మెచ్చుకుంటూన్నాను. (వి)విమర్శలు చేసిన రచనా “దురంధురల” (దుస్)సాహసాన్ని కూడా!!!

-అసంఖ్య ధవళ

క్షమించాలి, దయచేసి కథా రచయితలు కథ, వస్తువు, కథనం, విశ్లేషణ, భావుకత లాంటి బరువయిన పదాల ఊబి లోంచి బయట పడ్డట్టయితే, సామాన్యుల నుంచి అసామాన్యుల వరకు చదవగలుగుతారు.

నేను కథ లోతు పాతులకు వెళ్ళ దలచుకోలేదు. ఎంచేతంటే, ఈ కథ పైన ఉదహరించిన వాటికి అతీతమేమీ కాదు. బహుశ రచయిత కూడా అదే ఊబిలో కొట్టుకుపోతున్నాడేమో అనిపిస్తోంది.

ఈ సామాన్యుడి అభిప్రాయం తప్పనిపిస్తే, దులిపేసుకోండి. విషయముందనిపిస్తే, గ్రహించగలరు!

–వికటకవి

కథపై మీ అభిప్రాయం చెప్పినందుకు ధన్యవాదాలు. మీరు చెప్పిన సామ్యం బావుంది, కథలోని పాత్రల స్వభావాన్ని కొంతవరకు ఆవిష్కరించింది.

ధన్యవాదాలతో,
మీ ఫణి డొక్కా.

కథపై మీ అభిప్రాయమూ, విశ్లేషణ బావున్నాయి, ధన్యవాదాలు. నా కథని మనసు పెట్టి చదివినందుకు కృతజ్ఞతలు.

చిన్న వివరణ:

“ఆమె అర్థం చేసుకుంది, ముందు నవ్వింది, తరవాత చెప్పింది”:

ఎప్పుడూ తనతో ముచ్చట్లాడని భర్త, తన ఇష్టాయిష్టాలగురించి మొదటిసారి అడిగాడు, ఆ రాత్రి. అలా ఎందుకు చేసాడో ఆమె అర్థం చేసుకుంది. ఇక మీదట తమ సంసారం ఒక గాడిలో పడబోతోందికదా అని మనస్ఫూర్తిగా నవ్వింది. అటుపైన చెప్పింది.

ఈ విషయాన్ని మరికొన్ని సంభాషణలద్వారా చెబితే, మరీ అరవ హాస్యంలా ఉంటుందేమోననిపించి, చెప్పలేదు.

కథలో దీప పాత్ర ఎప్పుడూ నేపధ్యంలోనే సాగుతుంది, తంబూరా శృతిలాగ. శృతిలేనిదే పాట లేదు, దీప పాత్ర లేనిదే ఈ కథా లేదు. ఆ పాత్రకున్న “సటిలిటీ” ని కథ ముగింపు వరకూ కొనసాగించాలనే ఉద్దేశ్యంతోనే చివరిలో అలా ముగించేసాను.

కృతజ్ఞతలతో,
మీ ఫణి డొక్కా.

కథలోని మూడు పాత్రలకూ బలహీనతలున్నాయి. భర్తని నిలదీయలేని, దూరం చేసుకోలేని బలహీనత దీప పాత్రది. దీపతో వివాహబంధానికి ద్రోహం చేస్తున్నా, గోపికను వదులుకోలేక తన గమ్యం తెలియక కొట్టుమిట్టాడుతూ, అయినా జన్మతః వచ్చిన సంస్కారం వల్లనో మరొక కారణం వల్లనో ఇద్దరినీ గౌరవిస్తూనే సాగే పాత్ర మోహన్. మరొకరిని నమ్మి కుటుంబాన్ని వదిలి కోల్పోయిన దాని కోసం వెనక్కి వెళ్ళే ధైర్యం లేక, ప్రపంచాన్ని ఎదిరించి ఒక్కర్తీ గౌరవంగా బ్రతికే ధైర్యమూ లేక తోచిన పద్ధతిలో బ్రతుకుతూ మింగలేక కక్కలేక బతికే పాత్ర గోపిక. అందరివీ “సామాన్యమైన” పాత్రలే, బలహీనమైన బ్రతుకులే.

చిన్న సామ్యం తోచింది ఇది వ్రాస్తోంటే: చీకటిలో దీపతో కలసి నడుస్తూ ఒక దిగుడు బావిలో పడ్డాడు మోహన్. పై నుంచి చూస్తున్నా, భర్త బావిలో ఉన్నాడని గ్రహించినా ఏమీ చెయ్యలేని పాత్ర దీపది. పైకొచ్చే ప్రయత్నం చెయ్యకుండా ఎందుకు, ఎలా పడ్డాడో ఆలోచిస్తూ ఉన్న పాత్ర మోహన్‌ది. అప్పటికే అదే దిగుడు బావిలో పడి పైకి ఎలా వెళ్ళాలో తెలిసినా బావిలోనే “బ్రతుకు” ఏర్పరచుకుని రాజీ పడిన పాత్ర గోపికది. ఇలా చూస్తే ఆయా పాత్రల limitations అర్థమవుతాయి, ఆ limitations వల్ల తమని తాము నిందించుకున్నా నిందించకున్నా పక్క వాళ్ళని నిందించకుండా తమ సమస్యలకి తామే కారణం అనే realization కనిపిస్తుంది ఈ పాత్రల్లో. ఏమంటారు?

డొక్కా ఫణి గారికి అభినందనపూర్వక ధన్యవాదముతో,
నచకి

కిరణ్.
*******

చలం మీ అభిమాన రచయితా?:-)

ఈ కథలో ఉన్న పాత్రలని ఒక మూసలోకి (మంచి పాత్రలు, చెడ్డ పాత్రలుగా) తెచ్చే ప్రయత్నం కథలో కన్నా మీ విమర్శలోనే ఎక్కువగా కనబడుతోంది. శృంగార జీవితంలో యాంత్రికత చోటుచేసుకుని, అది తొలగించుకోవడం చాత కాక తిప్పలు పడే పాత్ర మోహన్ ది. ఆ పాత్రకి అంతకంటే లేబుల్సు తగిలించడం సబబు కాదు. కథ ఈ పాత్ర చుట్టూనే తిరిగింది. ఈ పాత్రకి ఉదాత్తత ఆపాదించే ప్రయత్నం నాకెక్కడా కనపడలేదు.

జీవితంలో తప్పుదోవ పట్టి, అది వదలడం చాత కాక దానితో రాజీ పడిపోయిన పాత్ర గోపికది. ఈ పాత్రకీ ఉదాత్తత ఆపాదించే ప్రయత్నం కథలో నాకు కనపడలేదు. అలా తప్పుదోవలో నడుస్తున్న మనిషికి మంచి ఆలోచనలు కానీ, తెలివి కానీ ఉండదనుకోవడం ఆ పాత్రని ఒక మూసలో పొయ్యడమే.

ఇక మోహన్ భార్య పాత్ర. నిజమే, ఈ పాత్రకి ప్రత్యేకమైన వ్యక్తిత్వం కనిపించదు. స్త్రీ వాదులకి చాలా అభ్యంతరకరమైన పాత్రే! ఐతే కథలో ప్రతి పాత్రకీ ఒక ప్రత్యేకమైన వ్యక్తిత్వం ఉండి తీరాలంటారా? ఒక సామాన్య వ్యక్తికి కథలో పాత్ర అయ్యే పాత్రత లేదంటారా? మరొక విషయం. కథ మొత్తం మోహన్ దృక్పథం నుండే చెప్పబడింది, నేరుగా అతని ద్వారా కాకపోయినా. కాబట్టి అతని భార్య పాత్రకి అంత కంటే ప్రాముఖ్యం కథలో ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు.

గోపిక నాలుగు మాటలు చెప్పేసరికి మోహన్ లో మర్పు వచ్చేయడం కొంత dramaticగా ఉన్నది వాస్తవమే. ఐతే అలా జరగడానికి అవకాశం బొత్తిగా లేకపోలేదు. దానికి కొంత వాతావరణం కథలో చూడవచ్చు.

సారాంశమేమిటంటే, కథ నాకు నచ్చింది.

ఐతే చివర్లో “ఆమె అర్థం చేసుకుంది. ముందు నవ్వింది.తరవాత చెప్పింది.” అన్న మాటలు అర్థం చేసుకోవడం కొంత కష్టంగా ఉంది. ఆమె ఏం అర్థం చేసుకుంది, ఎందుకు నవ్వింది అన్నది పాఠకుని ఊహకు వదలి వెయ్యడం గాలిలో దీపం పెట్టి పాఠకుడా కాపాడూ అనడంలా ఉంది! మోహన్ దీపలకి మధ్యకొంత సంభాషణ పెట్టి, దాని ద్వారా దీప పాత్ర వ్యక్తిత్వాన్నీ, మోహన్ ఆలోచనలో పరివర్తననీ చూపెట్టి ఉంటే మరింత నిండుగా ఉండేదేమో.

కిరణ్.

ప్రసాద్

Cheers,
–Kamesh

నమస్కారం. నా కథపై మీ అభిప్రాయాలు చెప్పినందుకు కృతజ్ఞతలు.

లక్షణమైన నా తెలుగు పాత్ర “గోపిక” ఉండగా, ఏ బెంగాలీ పాత్రనో అరువు తెచ్చుకోవడానికి నాకు మనస్కరించదు. పైగా, మీరు చెప్పిన శరత్ గారి రాజ్యలక్ష్మి ఎవరో నాకు తెలియదు కూడాను.

సంఘదృష్టితో చూస్తే మోహన్ దుర్మార్గుడిలా అనిపిస్తాడు. కానీ అతనిలోనూ ఆత్మ పరిశీలన వున్నది, మంచీ చెడులని వేరుగా చూడగల విచక్షణ ఉన్నది, అంతర్మధనం వున్నది. కథ దానితోనే మొదలయ్యిందిగా.

సాధారణంగా, మనకేదైనా విషయం అర్థం కాకపోయినా, దాన్ని తెలుసుకోవాలని మనం ప్రయత్నించకపోయినా, ఆ విషయంపై మనకు ద్వేషమూ, వ్యతిరేకతా కలుగుతాయంటారు. మోహన్ కి దీప అర్థం కాలేదు. అతను తెలుసుకోవాలనీ ప్రయత్నించలేదు. అయినా అతనికి ఆమె అంటే గౌరవం, కాస్త భయం ఉన్నాయి, ద్వేషం లేదు.

ఇన్ని బాగుపడే లక్షణాలున్నా, “ఆడదాని చూడ అర్థంబు చూడ..” అన్న చందాన, అతని బలహీనత అతనికుంది.

చెప్పే విధంగా చెబితే, బుర్రకెక్కడానికి నాలుగు మాటలు చాలు. గోపిక ఆ పనే చేసింది, రవ్వంత సమయం, సందర్భం చూసుకుని.

ఏదో నాకు తోచింది చెప్పాను, మిమ్మల్ని ఎల్లాగోల్లా ఒప్పించేసే ఉద్దేశ్యంతో మాత్రం కాదు…ఏదో నా తుత్తి కోసం.

మీ అభిప్రాయాలని గౌరవిస్తూ,
ఫణి డొక్కా.

రవికిరణ్ తిమ్మిరెడ్డి

ధన్యవాదాలతో,
మీ ఫణి డొక్కా.